Kontzertuak

BOS DENBORALDIA 7-2009-2010

Kreazioa


Euskalduna Jauregia.   20:00 h.

F.J. Haydn: La Creación

Raquel Lojendio, sopranoa/soprano
Agustín Prunell-Friend, tenorra/tenor
Josep Miquel Ramón, baxua/bajo
Coro Andra Mari de Errenteria (zuzendaria/director, J.M. Tife)
Antoni Ros Marbá, zuzendaria/director

DATAK

  • 17 abendua 2009       Euskalduna Jauregia      20:00 h.
  • 18 abendua 2009       Euskalduna Jauregia      20:00 h.

Ezagutu hemen harpidedunak BOS izatea abantaila guztiak

Kreazioa
Johann Peter Salomon enpresariak Joseph Haydni iradoki zion oratorio handian Jainkoaren Kreazioaren historia konposatu zezan. Testua T. Linleyrena zen. Haydn lehen aldiz joan zen Ingalaterrara, 1791. urtean, baina artean ez zekien ondo ingelesez. Dena dela, Händelen oratorioak entzun zituen bertan. Antza denez, musikagileak ez zuen uste Kreazioa lanerako testua ingelesez egin behar zenik (Die Schöpfung eta The Creation), eta, Vienara itzuli zenean, Freiherr van Swieten baroiak honako hauxe esan omen zion: “Haydn, guk ondo ulertu nahi genuke zure oratorio bat”. Horrela, Swietenek ingeleseko testuaren itzulpena eskaini zion alemanez. Horri esker, Haydn bi urte egon omen zen oratorioa idazten. Esate baterako, lan horren konposizioari dagokionez, badirudi J. G. Albrechtsberger musikagile eta organo-jotzaileak Beethoven ikasleari idatzi ziola Haydnek esan ziola Die Schöpfung izeneko oratorio handia egiten ari zela. Egia esan, hainbat urtez bizi izan zen Esterházy printze-printzesekin. Hungariako familia zen, eta badirudi diru eta botere asko zituela eta musika klasikoa sustatzea zuela gustuko. Hala ere, 1790ean Nicolás Esterházy hil zenean, bere oinordekoak musikaren inguruko interesik ez zuenez, jauregiko orkestra kaleratu eta Haydn bera ere erretiratu egin zuen. Hori dela eta, J. P. Salomonen, hau da, Londresen bizi zen musika-enpresari alemaniarraren eskaintza onartu zuen, eta Ingalaterrara joan zen, orkestra handiarekin sinfonia berriak zuzentzera. Haydn 1791ko urtarriletik 1972ko uztailera egon zen Londresen, eta orkestra handiarekin zuzendu zituen bere sinfonia berriak. Ondoren, 1794ko otsailetik 1795eko abuztura egon zen berriro herrialde britainiarrean. Esterházytarrenetik alde egindakoan, musikagileak azken urteak Vienan bizitzeko erabakia hartu zuen. Bertan, mezak eta bi oratorio handi idazten hasi zen: Kreazioa, eta ondoren, Urtaroak (1801). Azken oratorio hori James Thomson eskoziarraren olerkian dago oinarrituta, hain zuzen ere.
Kreazioa oratorioari dagokionez, lehen entzunaldia Karl Philipp zu Schwarzenberg printze austriarraren etxean egin zen 1798ko apirilaren 30ean, eta, jendaurrean, 1799ko martxoaren 19an jo zuten lehen aldiz, Burgtheaterren (Errege Antzokian). Bertan, 400 musikari zuzendu omen zituen, eta arrakasta itzela lortu zuen. Gero, 1800eko otsailean, lanaren lehen edizioa egin zen Parisen. Alemanez eta ingelesez argitaratu zen. Lan autografoari dagokionez, 1804an desagertu omen zen Van Swieten baroiaren herentziako musika-biblioteka saltzean. Dena dela, lanaren eskriturari eutsi diote, eta, gaur egun, oso garrantzitsua da 1924an Mandyczewskik Breitkopf & Härtel argitaletxearentzat egindako edizioa.
Marc Vignalek, Haydnen biografo onetsiak, azaltzen duenez, ingeleseko jatorrizko libretoa Biblian oinarrituta zegoen funtsean (Genesian eta salmoetan), bai eta Miltonen Paradisu galdua laneko zati batean ere. Itzulpenean eta egokitzapenean, Van Swietenek egitura orokorra eta hitzen zein esaldien joeraren hautaketa nahiz erritmoa hartu omen zituen kontuan.
Guztiok dakigunez, oratorio honetako hiru zatietako testuetan, lur paradisuko elementuak, animaliak eta gizakiak azaltzen dira, hurrenez hurren. Tema sorkuntzako sei egunetan garatzen da, eta, zazpigarrenean, Jainko sortzaileak atseden hartu zuen, nonbait. Laneko bakarlariak goiaingeruak dira: Gabriel (sopranoa), Uriel (tenorra) eta Raphael (baxua). Gero, hirugarren zatian, bi gizaki agertzen dira: Adan (baxua) eta Eva (sopranoa). Marc Vignalek adierazten duenez, Il Ritorno di Tobia antzinako oratorio italiarreko testuaren (errezitatua) funtzioaren araberako banaketa dute. Bertan, hain zuzen ere, bakarlariak pertsonaia aktiboak ziren beti. Era berean, badirudi gaur egun Kreazioa bost bakarlarik interpretatzen dutela, baina Haydnen garaian hiru bakarlari baino ez zeudela.
Tonalitate nagusia Don da (maiorra eta minorra), baina lana Si bemolean amaitzen da. Ageri-agerikoa da lehenengo zatia Don dela. Hasieran (“Chaos”), do minorrean da; ondoren (“Und es Ward Licht”), Do maiorrean; eta, amaieran, korua eta bakarlariak… Gero, beste une batzuk ere badaude Ddo minorrean. Gizakia Si bemolean izango da; azken korua, Don; eta Adan zein Evaren azken bikotea, Mi bemolean.
Oratorio honetako zatiak sentsibilitate handikoak dira. Lehen zatiaren hasieran, “Kaosaren irudikapena” sarrera 2/2ko eta do minorreko luzea da. “Kaos” hori irekitzeko, Do notaren unitate indartsua entzuten da musika-tresna guztietan: 2 txirula, 2 oboe, 2 klarinete, 2 baxu, kontrabaxuak, 2 adar, 2 tronpeta, 3 tronboi, tinbalak eta hariak. Orkestrako 58 konpasen ostean, Rafaelen errezitaldia hasten da, eta, ondoren, korua dator. Horren ostean, Uriel tenorraren errezitaldiak emango dio amaiera sarrera honi.
Bigarrena, ordea, korudun aria da, Andantean eta La maiorrean. Ondoren, Allegro moderatoa dator. Bertan ere, korua da interpretea, Urielekin batera. Horren ostean, Rafaelen errezitaldia dator, eta, lehen esaldiaren ondoren, Allegro assaiari ematen dio hasiera. Laugarrenean, Gabrielen soloa eta korua daude entzungai, Allegroan. Bosgarrena eta seigarrena, aldiz, Rafaelenak dira. Lehendabizi, errezitaldia egiten du; eta, gero, luze samarra den Allegro assaiko aria. Horren ondoren, zazpigarren eta zortzigarrenean, Gabrielen errezitaldia eta Andantean abestutako aria. Bederatzigarrena, berriz, Urielen errezitaldi laburra da; eta hamargarrena, koruarentzako Vivacea. Gero, Urielen bi errezitaldi datoz, hamaikagarrena eta hamabigarrena, alegia. Horren ostean, Gabriel, Uriel eta Rafael bakarlariek abesten dute koruarekin batera, hamahirugarrenean. Nahikoa luzea da, Allegroa du hasieran eta Piú Allegroa dator ondoren. Horrela, oratorioko lehen zatia amaitzen da.
Bigarren zatiaren hasieran, Gabrielen errezitaldia eta Moderatoko aria daude entzungai. Horren ostean, hamaseigarren eta hamazazpigarrenean, Rafaelen bi errezitaldi datoz. Hamazortzigarrenean, ordea, Gabriel, Uriel eta Rafaelen Moderatoko tertzetoa. Ostean, tertzeto bakarlari horrek Vivacen jarraituko du koruarekin, hemeretzigarrenean. Ondoren, Rafaelen bi errezitaldi datoz zenbait mugimendutan; eta, gero, pertsonaia horren Maestosoko aria, hogeita bigarrenean. Ostean, Urielen errezitaldia eta Andanteko aria, hogeita hirugarren eta hogeita laugarrenean. Rafaelen errezitaldi laburraren ondoren, korua dator Vivacean, hogeita seigarrenean. Hurrengoan, ordea, hiru bakarlari horien tertzetoa dugu; eta, gero, koruak Vivacean abesten du hogeita zortzigarrenean, bigarren zati honi amaiera emateko.
Hirugarren zatiaren hasieran, Urielen errezitaldia dugu Largoan. Ondoren, Evaren eta Adanen duetoa eta korua datoz, hogeita hamargarrenean, Adagioan. Hain zuzen ere, oratorio honetako zati luzeenetakoa da. Horren ostean, Adanen errezitaldia dator; eta, gero, Adanen eta Evaren duetoa. Dueto hori, gainera, Adagioan hasi eta Allegroan amaitzen da. Horren ondoren, Urielen errezitaldi laburra dator hogeita hamahirugarrenean; eta, gero, “Schlubchor (mit Soli)”, hau da, korua eta bakarlariak. Andantean hasi eta Allegroan jarraitzen dute, hain zuzen ere. Oratorioaren amaiera da.
Haydnen lan honi buruzko iruzkin ugari egin dira. Esate baterako, honako hauxe idatzi du Kreazioa oratorioari buruz Buenos Airesko Patricia C. Pouchulu musika-irakasleak: “lanak garaiko espiritua eta musika-artea bera laburbiltzen ditu, eta, aldi berean, forma hobezina lortzeko grinaren adierazgarri ere bada, pasarte sinfoniko, koruaren pasarte eta pasarte orokorretan, lanaren zati bakoitzaren eraketan eta lan osoaren arkitekturan argi-argi hautematen diren orekaren zein edertasunaren bitartez”. Era berean, bere esanetan, orkestra-sarrera, esaterako, modu harrigarri bezain modernoan idatzita dago Haydnen garairako.
Beste musikologo batzuek, ordea, hirugarren zatiko Mi maiorreko sarreraz hitz egiten dute. Bertan, hain zuzen ere, orkestrak ondo baino hobeto eta kolore bereziaz irudikatzen du Adan eta Evaren antzezlekua izango den lurreko paradisuko egunsentia.
Aurten, 2009an, F. J. Haydnen heriotzaren bigarren mendeurrena betetzen da. Izan ere, 77 urte zituela hil zen maiatzaren 31n, gaixotasun luze baten ondoren. Kreazioa oratorioa, hain zuzen ere, munduko hainbat herrialdetan programatu da aurten.
J. A. Z.

Haydn ia bere bizitzako azken aldean jo zuen oratoriora, Londresen mirespen handiz deskubritu zituenean Haendelen oratorioak. Esperientzia horren ondorioz, Miltonen Paradisu galdua lanean oinarritutako libreto handinahi bati ekitea erabaki zuen, eta hori, beharbada, ospe handiena eman dion lanaren oinarria izan zen. Kreazioa Gabonetako kontzertuan eskainiko dugu, musikagileari egingo diogun omenaldi legez, bere heriotzaren bigarren mendeurrenean.

Info covid

Gertakarien egutegia

Al
As
Az
Og
Or
La
Ig

Erlazionatutako ekitaldiak

Denboraldia 2023-2024
11 - 12
Api
2024
>Samy Moussa eta Dvoráken 7. sinfonia

Samy Moussa eta Dvoráken 7. sinfonia

Lekua: Euskalduna Jauregia

Oso ustekabe atsegina izan da azken urteotan Samy Moussaren musika ezagutzea eta ikus-entzuleekin duen konexio onaren lekuko izatea. Bere lana ezagutzen jarraitu ahalko dugu Adrano biolinerako kontzertuaren bidez, Karen Gomyo bikainaren eskutik; gainera, zuzendari-lanetan arituko da Nielsenen musikarekin eta Antonin Dvoráken 7. sinfonía kartsuarekin.

Samy Moussa, zuzendaria
Karen Gomyo, biolina


I

CARL NIELSEN (1865 – 1931)

Helios obertura Op. 17

ANTONIN DVORAK (1841 – 1904)

Erromantza biolin eta orkestrarako fa minorrean Op. 11*

Karen Gomyo, biolina

SAMY MOUSSA (1984)

Kontzertua biolin eta orkestrarako “Adrano”**

I.
II. Cadenza
III.
IV. Epilogue

Karen Gomyo, biolina

II

ANTONIN DVORAK (1841 – 1904)

7. sinfonia re minorrean Op. 70

I. Allegro maestoso
II. Poco Adagio
III. Scherzo (Vivace)
IV. Finale (Allegro)

*Lehen aldiz BOSen eskutik
**Estreinaldia Espainian

Informazioa eta sarrerak
Denboraldia 2023-2024
18 - 19
Api
2024
>Pahud eta Mahlerren 5. sinfonia

Pahud eta Mahlerren 5. sinfonia

Lekua: Euskalduna Jauregia

Emmauel Pahud aspaldi kokatu zen txirularen esparruko gailurrean. Bere ibilbidean ziztu bizian gertatu da dena 22 urte zituela Berlingo Filarmonikoan bakarlari-plaza lortu zuenetik; bera zuzenean entzun dutenek diote bere musika amasaren luzapena bezalakoa dela. Zuzendari-titular gisa egindako ibilbideari agur esaten hasteko, Erik Nielsenek Mahlerren S. sinfonía eskainiko digu, eta haren gailurrez, haranez eta adagietto ederraz gozatuko dugu.

Abono:

XX Century Classics


Erik Nielsen, zuzendaria
Emmanuel Pahud, flauta


I

CARL NIELSEN (1865 – 1931)

Kontzertua flauta eta orkestrarako*

I. Allegro moderato
II. W. A. Mozart: Andante,flautarako Do Maiorrean, K. 315
III. Allegretto

Emmanuel Pahud, flauta

II

GUSTAV MAHLER (1860 – 1911)

5. sinfonia do sostenitu minorrean

I. Trauermarsch
II. Sturmisch bewegt
III. Scherzo: Kraftig, nicht zu schnell
IV. Adagietto
V. Rondo – Finale

Informazioa eta sarrerak
Denboraldia 2023-2024
25 - 26
Api
2024
>Erik Nielsenek Heroi bizitza bat zuzenduko du

Erik Nielsenek Heroi bizitza bat zuzenduko du

Lekua: Euskalduna Jauregia

Ein He/denleben zuzendari-lana da. Richard Straussek berak zuzendu zuen lehen emanaldian; hala ere, beste zuzendari handi bati eskainita zegoen, Mengelberg zuzendariari eta Concertgebouweko orkestrari, hain zuzen ere. Nielsenek poema sinfoniko izugarri hau aukeratu du titular gisa denboraldi honetan emango duen azken kontzerturako. Programa osatzeko, Schönberg eta Saint-Saëns musikagileen beste bi pieza ezagun izango ditugu entzungai, eta aipatzekoa da Alexandre Kantorow karismadunaren presentzia.


Charla preconcierto
2024/04/26 • 18:00 • Euskalduna. 5H Aretoa Terraza


Erik Nielsen, zuzendaria
Alexandre Kantorow, pianoa


I

ARNOLD SCHOENBERG (1874 – 1951)

Bost pieza orkestrarako Op. 16 (1949 berr.) *

I. Vorgefühle
II. Vergangenes
III. Farben
IV. Peripetie
V. Das obligate Rezitativ

CAMILLE SAINT-SAËNS (1835 – 1921)

5. kontzertua piano eta orkestrarako Fa Maiorrean Op. 103 “Egiptoarra”*

I. Allegro animato
II. Andante
III. Molto allegro

II

RICHARD STRAUSS (1864 – 1949)

Ein Heldenleben Op. 40

Heroia[Der Held] (attacca)
Heroiaren aurkariak [Des Helden Widersacher] (attacca)
Heroiaren bataila-eremua [Des Helden Walstatt ] (attacca)
Heroiaren bake lanak [Des Helden Friedenswerke] (attacca)
Erretiora mundutik eta heroiaren gailurra [Des Helden Weltflucht und Vollendung]

Informazioa eta sarrerak
Denboraldia 2023-2024
29
Api
2024
>Cámara 08

Cámara 08

Lekua: Euskalduna Jauregia

A. Schnittke: Boskotea pianoarekin
BOSen boskotea pianoarekin

A. Schnittke: Moz’ Art à la Haydn
BOSen hari-ensemblea

W. A. Mozart: Ziri musikal bat, KV 522
BOSen hari eta haize ensemblea

Informazioa eta sarrerak