Kontzertuak

BOS DENBORALDIA 2-2009-2010

Begirada Soinudunak: Italia


Euskalduna Jauregia.   20:00 h.

G. Verdi : La forza del destino, obertura
N. Paganini : Concierto para violín y orquesta nº 1
Marcello Panni : “The banquet”, Sinfonietta
O. Respighi : Pini di Roma

Kyoto Yonemoto, biolina/violín
 Günter Neuhold
, zuzendaria/director

DATAK

  • 05 azaroa 2009       Euskalduna Jauregia      20:00 h.
  • 06 azaroa 2009       Euskalduna Jauregia      20:00 h.

Ezagutu hemen harpidedunak BOS izatea abantaila guztiak

Asier Vallejo Ugarte

ITALIATIK

BOSek denboraldi honetarako sortu duen “Soinuzko begiradak” zikloko lau kontzertuetako lehenengoak Italiara eramango gaitu gaur. Tradizio sinfoniko txikiko herrialdea da, termino horrek hemeretzigarren mendean zeukan dimentsioari erreparatzen badiogu; baina, mendez mende, Italiak garrantzi handiko ekarpen ugari egin dizkio mendebaldeko musikaren historiari. Giuseppe Verdik XIX. mendean opera modernizatzeko egin zuen lana ere oso garrantzitsua izan zen, kontuan hartu behar baita, egile belcantisten ondaretik abiatuta, melodrama italiarraren erliebea araztu zuela, ordura arteko kontzeptuen arabera ulertzen zen antzerki musikala gauzatu zuen arte. Rivasko Dukearen drama erromantiko ia homonimoan oinarritutako La forza del destino (1862) lana sormen aldetik erabateko askatasuna eskaintzen zuen garai batekoa da; pertsonaiak apur bat grisak eta oinarrizkoak dira, baina oso ondo daude erretratatuta eta helburu argia dute. Modu horretan, lehenagoko zenbait elementu albo batera uzten dira, musikaren jarraikortasun biziaren alde eginez. Printzipioz, operaren bi bertsio daude: jatorrizkoa, San Petersburgoko Antzoki Inperialerako (han, Verdik ohikoa zena baino berrogei aldiz gehiago kobratu zuen, gutxi gorabehera), eta bigarrena, 1869an Milango Scalan estreinatua izateko. Bien artean desberdintasun handiak daude; esate baterako, tragediaren amaierari aurre egiteko modua, apur bat leundua Milango bertsioan. Edozelan ere, hemen interesatzen zaiguna da, Errusiako hirian entzun ahal izan zen preludio laburraren ordez, Italiako bertsioan gaur gauean entzungo dugun Obertura bikaina entzun ahal izan zela. Ziurrenik, hauxe da kontzertu-aretoetan gehien jotzen den Verdiren lana, bere Requiemarekin eta beste konposizio koralen batekin batera. Bertan, operako gai nagusiak biltzen dira, metalen hasierako sei akordeen ostean hariek aurkezten duten patuaren gai zurrunbilotsuarekin –hain zuzen ere, patuak berarekin batera arrastatuko ditu maitasun, gorroto eta ohoreen joko honetan sartutako pertsonaia guztiak–. Segituan, Alvarorekin eta bere maitale Leonorarekin erlazionatzen ditugun gai bi agertzen dira, hurrenez hurren. Pertsonaia bi horiek bateraezinak dira, asaldura-une batera garamatzan gero eta tenperatura altuagoak ondo erakusten duen moduan. Alabaina, bizitza berriro nagusituko da, klarineteak indianoari dagokion konposizioa garatzen duenean, lirismo distiratsuz; are gehiago, musikak bere espiritu urduria berreskuratzen duenetik, orrialdearen amaierara heldu arte, albo batera utziz erlijiozkotasun serioko zenbait oihartzun. Denak dauka Leonoraren eta bere patuaren arteko borroka izugarriaren antza, eta, azkenean, gauzak modu indartsuan konpontzen dira, baina gertatu beharrekoa eszenan gertatuko da, edonola ere.

Verdik, esparru musikalean, aintzatespena merezi izan zuen opera-egile gisa zeukan klaseagatik; bada, Niccolò Paganini genoarrak ere gauza bera merezi izan zuen, birtuoso handia zen eta (masa-gizona zen, benetan berezia baina guztiz bere garaikoa). Benetakoak zein asmatuak, kondaira ugari sortu ziren bere inguruan; esate baterako, ituna egin zuela deabruarekin. Izan ere, hilotza zirudien, eta, adats bihurria izateaz gain, glamour higuingarri baina hipnotikoa zerion, eta, kronikek diotenez, teknika txundigarri eta gupidagabea zerabilen izaera hori askatzeko. Baina, heroi mediatikoaren atzetik, sortzaile aparta zegoen, beharbada apur bat egolatra (ezin zen gutxiago izan, idoloak hainbeste mitifikatzen ziren garai hartan), eta, modernitaterako bide berriak irekitzeko gai zen instrumentu bizi gisa, biolinaren teknikaren bilakaerarekin arduratuta zegoena. Ez zuen bere herrialdetik irten beharrik, zenbait aurrekari bikain aurkitzeko; esate baterako, Vivaldi edo Tartini. Biolinerako bere sei kontzertuetatik, lehenengo hirurek eutsi diote ondoen denboraren joanari, biolin bakarlarirako bere hogeita lau kapritxoen indarrik gabe, hala ere. Edonola ere, Lehenengo kontzertuko Allegro maestoso atalaren sarrera arranditsu eta ironikoa gaindituta (seguruenik, 1817 eta 1818. urteen artean idatzitakoa), musikak arintasun ederrarekin kantatzen du, giro animatua sortuz; bertan, biolina bere saltsan dago, eta goialdeetatik hegan hasiko da laster, bitarte, akorde, arpegio eta eskala mota guztiei aurre eginez. Logikoa den bezala, nostalgiarako uneak ere badaude, eta une horiek eragin belcantista argiko esaldien bitartez agertzen dira; era berean, tentsio handiko trantzeak daude, besteak beste, orkestraren bigarren atalaren osteko zatian. Adagioaren hasiera ere oso dramatikoa da; bertan, biolinak klimax goiztiar bateraino goratzen du ahotsa, eta, amaierako pianissimo ataleraino heldu arte, gailurra ez da apaltzen. Askoz ere lasaiagoa eta pastoralagoa da Allegro spiritoso atala. Pasarte horrek berriz ere erakusarazten du bakarlariaren birtuosismoa, mota guztietako bihurrikeria eta deabrukeriak eginaraziz. Aldi berean, garraztasun handiko musika sortzen da, produkzio paganiniar osoko konposiziorik ezagunenetako batetik abiatuta. 

Konposizioaren munduan ere arrakasta lortzen duen musikariaren kasua argi islatzen da, gaur egun, Marcello Panniren figuran. Orkestra-zuzendari ospetsua da, eta, gaur gauean, hiru mugimenduko bere Sinfonietta bat entzungo dugu, Le Banquet izeneko bere hirugarren operan oinarritua. Era berean, opera hori Platonek maitasunari buruz idatzitako elkarrizketa batean dago inspiratuta, eta Bremenen estreinatu zen 1998an. Ondoren, Italiako zenbait hiritan ere eskaini zen. Lana XX. mendearen hasieran dago kokatuta, Parisen; bertan, abangoardiako zenbait artista (Satie, Picasso, Cocteau, Laurencin, Stein, Martinetti eta abar) bilera batean daude, gai platondarra dibertimendu gisa aipatzen eta, nola edo hala, Gerra Handiaren berehalako amaiera iragartzen. Euren hitzetan, Gerraren ostean, mundua ikono berrietara, arte-mota berrietara eta hitzaren poetikaren araztasunera irekiko zen. Lan honetan Igor Stravinsky ere agertzen da, baina ez pertsonaia gisa, ezpada inspiratzaile gisa, Pulcinella balletaren bitartez. Hala aitortzen du egileak berak, zeinek, beste alde batetik, adierazten baitu lanaren eraketan “hasierako korua” hartu zuela operatik, “Ragtime erako tempoarekin eta amaierarekin (Can Can), Jean Cocteauren kantua sartuz tartean (Blues eta Boggie-Woogie)”; bien bitartean, ohiko ganbera orkestra batek soinu-oinarria bermatzen du, lar ohikoak ez diren instrumentuak ere gehitzen direlarik (saxofoia edo akordeoia, esate baterako).

Gerra Handia amaitu eta ez askoz ere geroago, Ottorino Respighi boloniarrak Pini di Roma idatzi zuen, poema sinfonikoen trilogia baten bigarren atala (aurretik, Fontane di Roma zegoen, eta, ondoren, Feste Romane etorriko zen). Aurreko mendeetako musikaren maitalea izaki, sarri askotan idatzi izan da bere estiloa iraganeko formuletatik hurbilegi egon zela, baina, ziurrenik, trilogia erromatarraren kasuan ez da hala gertatzen, argi baitago lan hau oso gertu dagoela unibertso debussyniarretik. Gauza bera esaten zen bere herrikide Giacomo Pucciniri buruz. Pinuak izeneko lan hau Bernardino Molinariren zuzendaritzapean estreinatu zen, 1924ko abenduan, eta Puccini bi aste lehenago hil zen. Erroma, zalantzarik gabe, historiaz betetako hiria da; beharbada ez hainbeste paisaiaz betetakoa, baina bai eszenaz jositakoa, eta horixe da egile italiarrak islatu nahi izan zuena, lana osatzen duten lau mugimenduetan. Lehenengoak, I pini di Villa Borghese izenekoak, Scherzo bikaina planteatzen du, umeek lorategi erromatar handiko pinuen artean egiten dituzten jolasak ardatz hartuta; Pini presso una catacomba izeneko bigarren mugimenduak, aldiz, inframunduaren barruraino egiten du jauzi, ia irreala dirudien agerpen batek mugatzen duen kantu xume eta serio baten bidez. I pini del Gianicolo atalak, berriz, hiriaren gaueko ikuspegia eskaintzen digu, koloniaren gailurretik. Zuraren eta hariaren melodia bihurgunetsuei esker, ikuspegi zoragarria dirudi, eta kolorazio neoinpresionistako mantu handi batek biltzen du. Ondoren, eguna argitzen da Vía Apian, azken mugimenduaren hasierak iradokitzen duen bezala. Laster agertuko dira, laino artetik eta bozkarioz betetako martxan, legio erromatarrak. Modu horretan, milaka urte dituen hiriaren handitasuna goraipatzen da. Orkestra osoa murgiltzen da apoteosian: Erromaren distira nabaritzen da.

Asier Vallejo Ugarte

 

Kyoko Yonemoto, biolina

Kyoko Yonemoto bere belaunaldiko proiekzio handieneko biolin-jotzaileetakotzat da hartua. Tokion jaio zen 1984an, eta hiru urterekin hasi zen biolina jotzen ikasten, bere lehenengo kontzertu publikoa hamahiru urterekin eman zuelarik.

Kyoko Yonemotok sari ugari lortu ditu lehiaketa garrantzitsuetan, eta, 1997an, Genoako (Italia) Paganini Lehiaketako “Enrico Costa” epaimahaiaren sari berezia irabazi zuen; hain zuzen ere, sari hori irabazi duen biolin-jotzailerik gazteena da. Sariak lortu ditu, halaber, Parisko Long-Thibaud Lehiaketan, Bruselako Queen Elizabeth Lehiaketan eta Vienako Fritz Kreisler Lehiaketan.

Bere herrialdean etorkizun handia zuenez eta Japoniako zuzendari eta orkestra gehienekin maiz egin izan zuenez lan, Europan hasi zen jotzen orkestrekin zein errezitaldietan, Austria, Belgika, Holanda, Alemania, Ingalaterra, Italia eta Frantzian. Besteak beste, Myung-Whung Chung, Junichi Hirokami, Kenichiro Kobayashi, Eliahu Inbal eta Robert Benzi izan zituen zuzendari.

2003an, Kyoko Yonemoto Parisera joan zen, ikasketak han jarraitzeko asmoz. 2004tik, Boris Belkinekin ikasten du Maastrichteko Kontserbatorioan; era berean, eskola magistralak jasotzen ditu Sienako (Italia) Accademia Chigianan. Han, Mozarten Sinfonia Kontzertantea jo zuen 2008an, Yuri Bashmet biolin-jotzailearekin batera.

Aurtengo abonu tematikoko gure lehenengo kontzertua, “Soinu-begiradak”, sinfonismo italiarrean oinarritzen da, Alpeez haraindiko musikaren hainbat alderdi jorratzen dituen egitarau batekin: drama, Verdiren oberturan; birtuosismoa, Paganiniren kontzertuan; modernotasuna, Marcello Panniren sinfoniettan, The blanquet operako gaien gainean; eta, azkenik, Erromako pinuak bikaina, hau da, Respighiren poema sinfoniko ospetsua.

Info covid

Gertakarien egutegia

Al
As
Az
Og
Or
La
Ig

Erlazionatutako ekitaldiak

Denboraldia 2023-2024
11 - 12
Api
2024
>Samy Moussa eta Dvoráken 7. sinfonia

Samy Moussa eta Dvoráken 7. sinfonia

Lekua: Euskalduna Jauregia

Oso ustekabe atsegina izan da azken urteotan Samy Moussaren musika ezagutzea eta ikus-entzuleekin duen konexio onaren lekuko izatea. Bere lana ezagutzen jarraitu ahalko dugu Adrano biolinerako kontzertuaren bidez, Karen Gomyo bikainaren eskutik; gainera, zuzendari-lanetan arituko da Nielsenen musikarekin eta Antonin Dvoráken 7. sinfonía kartsuarekin.

Samy Moussa, zuzendaria
Karen Gomyo, biolina


I

CARL NIELSEN (1865 – 1931)

Helios obertura Op. 17

ANTONIN DVORAK (1841 – 1904)

Erromantza biolin eta orkestrarako fa minorrean Op. 11*

Karen Gomyo, biolina

SAMY MOUSSA (1984)

Kontzertua biolin eta orkestrarako “Adrano”**

I.
II. Cadenza
III.
IV. Epilogue

Karen Gomyo, biolina

II

ANTONIN DVORAK (1841 – 1904)

7. sinfonia re minorrean Op. 70

I. Allegro maestoso
II. Poco Adagio
III. Scherzo (Vivace)
IV. Finale (Allegro)

*Lehen aldiz BOSen eskutik
**Estreinaldia Espainian

Informazioa eta sarrerak
Denboraldia 2023-2024
18 - 19
Api
2024
>Pahud eta Mahlerren 5. sinfonia

Pahud eta Mahlerren 5. sinfonia

Lekua: Euskalduna Jauregia

Emmauel Pahud aspaldi kokatu zen txirularen esparruko gailurrean. Bere ibilbidean ziztu bizian gertatu da dena 22 urte zituela Berlingo Filarmonikoan bakarlari-plaza lortu zuenetik; bera zuzenean entzun dutenek diote bere musika amasaren luzapena bezalakoa dela. Zuzendari-titular gisa egindako ibilbideari agur esaten hasteko, Erik Nielsenek Mahlerren S. sinfonía eskainiko digu, eta haren gailurrez, haranez eta adagietto ederraz gozatuko dugu.

Abono:

XX Century Classics


Erik Nielsen, zuzendaria
Emmanuel Pahud, flauta


I

CARL NIELSEN (1865 – 1931)

Kontzertua flauta eta orkestrarako*

I. Allegro moderato
II. W. A. Mozart: Andante,flautarako Do Maiorrean, K. 315
III. Allegretto

Emmanuel Pahud, flauta

II

GUSTAV MAHLER (1860 – 1911)

5. sinfonia do sostenitu minorrean

I. Trauermarsch
II. Sturmisch bewegt
III. Scherzo: Kraftig, nicht zu schnell
IV. Adagietto
V. Rondo – Finale

Informazioa eta sarrerak
Denboraldia 2023-2024
25 - 26
Api
2024
>Erik Nielsenek Heroi bizitza bat zuzenduko du

Erik Nielsenek Heroi bizitza bat zuzenduko du

Lekua: Euskalduna Jauregia

Ein He/denleben zuzendari-lana da. Richard Straussek berak zuzendu zuen lehen emanaldian; hala ere, beste zuzendari handi bati eskainita zegoen, Mengelberg zuzendariari eta Concertgebouweko orkestrari, hain zuzen ere. Nielsenek poema sinfoniko izugarri hau aukeratu du titular gisa denboraldi honetan emango duen azken kontzerturako. Programa osatzeko, Schönberg eta Saint-Saëns musikagileen beste bi pieza ezagun izango ditugu entzungai, eta aipatzekoa da Alexandre Kantorow karismadunaren presentzia.


Charla preconcierto
2024/04/26 • 18:00 • Euskalduna. 5H Aretoa Terraza


Erik Nielsen, zuzendaria
Alexandre Kantorow, pianoa


I

ARNOLD SCHOENBERG (1874 – 1951)

Bost pieza orkestrarako Op. 16 (1949 berr.) *

I. Vorgefühle
II. Vergangenes
III. Farben
IV. Peripetie
V. Das obligate Rezitativ

CAMILLE SAINT-SAËNS (1835 – 1921)

5. kontzertua piano eta orkestrarako Fa Maiorrean Op. 103 “Egiptoarra”*

I. Allegro animato
II. Andante
III. Molto allegro

II

RICHARD STRAUSS (1864 – 1949)

Ein Heldenleben Op. 40

Heroia[Der Held] (attacca)
Heroiaren aurkariak [Des Helden Widersacher] (attacca)
Heroiaren bataila-eremua [Des Helden Walstatt ] (attacca)
Heroiaren bake lanak [Des Helden Friedenswerke] (attacca)
Erretiora mundutik eta heroiaren gailurra [Des Helden Weltflucht und Vollendung]

Informazioa eta sarrerak
Denboraldia 2023-2024
29
Api
2024
>Cámara 08

Cámara 08

Lekua: Euskalduna Jauregia

A. Schnittke: Boskotea pianoarekin
BOSen boskotea pianoarekin

A. Schnittke: Moz’ Art à la Haydn
BOSen hari-ensemblea

W. A. Mozart: Ziri musikal bat, KV 522
BOSen hari eta haize ensemblea

Informazioa eta sarrerak