Grazen jaio zen 1947an. Orkestra-zuzendaritza ikasi zuen bere hiriko Hochschulen, eta hobekuntza-ikastaroak jaso zituen Franco Ferrararekin Erroman eta Hans Swarowskyrekin Vienan. Horren ostean, Kapellmeister izendatu zuten Hannoverren eta Dortmunden. Gero, Florentzia eta San Remoko (1976) orkestrazuzendaritzako lehiaketak irabazi zituen, eta, gero, Viena, Salzburg eta Milangoak (1977).

Günter Neuholdek honako lanak egin izan ditu: Arturo Toscanini Orkestra Sinfonikoaren eta Parmako Regio Antzokiko zuzendari musikala; Flandesko Errege Filarmonikoaren zuzendari titular eta artistikoa; Karlsruheko Badisches Staatstheater antzokiko musika zuzendari nagusia, Bremengo Antzokiko musika zuzendari nagusia eta zuzendari artistikoa, eta, azkenik, Bilbao Orkestra Sinfonikoaren zuzendari nagusia eta zuzendari artistikoa.

Orkestra garrantzitsu ugari zuzendu ditu: Vienako Filarmonikoa eta Sinfonikoa, Dresdeko Staatskapelle, Philarmonia, National de France, Leipzig, Stuttgart, Erromako RAI, Maggio Musicale Fiorentino, Gulbenkian, Tokyo Philharmonic eta Metropolitan, Melbourne, Vancouver, Mexiko, Sâo Paulo eta Buenos Aires, bai eta opera-antzokirik garrantzitsuenak ere. Milan, Erroma, Napoli, Venezia, Viena, Berlin, Dresde, Munich, Madril, Buenos Aires.

Bere diskografia zabalean, grabazio hauek nabarmendu behar dira: Bizar-urdinen gaztelua, La Damnation de Faust, Gurre-Lieder (Schönberg), Der Vampyr, Madama Butterfly (Orphée d’Or, 2003), Tetralogia (Wagner), Pasioa San Mateoren arabera, Requiem Verdiren, eta Bartók, Stravinski, Mahler, Brahms, Bruckner, J. Strauss, Kodály, Schnittke, Schulhoff, Tchaikovsky, Liebermann eta Rihmen obra sinfonikoak.

Grazen jaio zen 1947an. Orkestra-zuzendaritza ikasi zuen bere hiriko Hochschulen, eta hobekuntza-ikastaroak jaso zituen Franco Ferrararekin Erroman eta Hans Swarowskyrekin Vienan. Horren ostean, Kapellmeister izendatu zuten Hannoverren eta Dortmunden. Gero, Florentzia eta San Remoko (1976) orkestrazuzendaritzako lehiaketak irabazi zituen, eta, gero, Viena, Salzburg eta Milangoak (1977).

Günter Neuholdek honako lanak egin izan ditu: Arturo Toscanini Orkestra Sinfonikoaren eta Parmako Regio Antzokiko zuzendari musikala; Flandesko Errege Filarmonikoaren zuzendari titular eta artistikoa; Karlsruheko Badisches Staatstheater antzokiko musika zuzendari nagusia, Bremengo Antzokiko musika zuzendari nagusia eta zuzendari artistikoa, eta, azkenik, Bilbao Orkestra Sinfonikoaren zuzendari nagusia eta zuzendari artistikoa.

Orkestra garrantzitsu ugari zuzendu ditu: Vienako Filarmonikoa eta Sinfonikoa, Dresdeko Staatskapelle, Philarmonia, National de France, Leipzig, Stuttgart, Erromako RAI, Maggio Musicale Fiorentino, Gulbenkian, Tokyo Philharmonic eta Metropolitan, Melbourne, Vancouver, Mexiko, Sâo Paulo eta Buenos Aires, bai eta opera-antzokirik garrantzitsuenak ere. Milan, Erroma, Napoli, Venezia, Viena, Berlin, Dresde, Munich, Madril, Buenos Aires.

Bere diskografia zabalean, grabazio hauek nabarmendu behar dira: Bizar-urdinen gaztelua, La Damnation de Faust, Gurre-Lieder (Schönberg), Der Vampyr, Madama Butterfly (Orphée d’Or, 2003), Tetralogia (Wagner), Pasioa San Mateoren arabera, Requiem Verdiren, eta Bartók, Stravinski, Mahler, Brahms, Bruckner, J. Strauss, Kodály, Schnittke, Schulhoff, Tchaikovsky, Liebermann eta Rihmen obra sinfonikoak.

tua eta absolutua
Horiek dira musikak XIX. mendearen hasieraz geroztik mendean hartu eta XX. mendea aski aurreratua izan zen arte ezin askatu izan zuen –maisulan gutxi batzuen salbuespen bikainak izan ezik– espiritu erromantikoa azaltzeko hiru modu.
Gaurko emanaldiari hasiera eta amaiera emango dioten lanak garai bertsuan osatu ziren, baina kontraesanez eta ideia musikalez beteriko mende batean musikagile zein kritikariak aurrez aurre jarri zituen estetikaren bi muturren erakusgarri dira. Istorioak, sentimenduak edo literatura uztartzeko musikak duen erraztasunera makurtzen ziren batzuk; beste batzuek, berriz, nahiago zuten aurreko garaietan horrenbeste emaitza eman zituen hots absolutuaren ildotik jarraitu. XIX. mendeko poema sinfoniko ospetsuenetako batek zabalduko dizkigu belarriak, modu bortitz samarraz, eta orkestrak material musikal trinkoan oinarritutako eraikin sinfoniko ederraz egingo digu agur. Bien bitartean, miraria birsortuko da, Paganini berdingabearen rapsodia-erretratu baten bitartez.
Musikagileen jatorriak badu eragina entzuten dugun horretan. Haren irudimena elikatu zuten iturriak ez dira huskeria: Brahmsek tradizio alemanaren zama sentitu izan zuen beti, eta bere izaera soinudunetik abiatuta ideia musikalen garapena gurtu zuen. Mussorgsky eta Rachmaninovek ezin hobeto irudikatu zuten errusiarraren funts muturrekoa: sentibera eta basatia; lirikoa eta epikoa; erreala eta amestua.
Lurralde zabal batean, errusiar inperioan –zeinetan herri doinuak eta liturgia kantuak musikarako dohainak zituen herriari bere eguneroko bizitzan laguntzen zioten– eta aristokraziak konposizioa mirespenezko denbora-pasatzat zuen garai batean, musikagile talde bat sortu zen, autodidakta talde bat neurri handi batean, errusiar nazionalismoari doinu erromantikoa eman ziona. Modest Mussorgsky (Karevo, 1839-San Petersburgo, 1881) izan zen "bosten taldea" izenekoaren sortzaile berritzaile eta bereziena. Errealismoa bilatzen zuen eta "errusiar herriari adierazteko" gogo bizia zuen, horrek ondorioz dakarrelarik alderdi poetikoa eta barbaroa azaltzea –gizarte hark 1861. urtera arte eutsi zion morrontza sistemari–; hori guztia kontuan hartuta, idazkera zakarregia izan zen garai hartako entzuleentzat, eta, hori dela eta, Rimsky-Korsakov leialaren borondatea kausa zintzo baten zerbitzura gelditu zen: bere lagunaren lanak gehiago programatu zitezen laguntzea. Gerora zentzugabekeria gisa hartu zen horri esker –nahiz eta asmo onez egin zen–, eta Rimskyk beste hainbat alditan ere egindako horri esker, ez ziren Mussorgskyren partiturak Historiaren bihurguneetan barrena galdu. Horixe da Gau bat mendi soilean lanaren kasua. 1867an idatzi zen, San Juan Gaua izenburuarekin, eta solstizio-une horretan sorgin talde baten eta Satanasen artean gertatzen dena kontatu nahi du, eta saiatzen da "Sabbaten izaera –oihuz eta dei barreiatuez betea– deskribatzen, deabruzko jendaila hori guztia erabateko nahasmenduan murgiltzen den arte". Geroago, Mussorgskyk Sorochinskyko feria opera amaitu gabearen intermezzo gisa erabili zuen material hori, eta mutiko nekazari baten ametsa deskribatu zuen. Orduan erantsi zion, hain zuzen ere, epilogo atsegina. Lan hori, gaur ezagutzen dugun moduan, ez zen 1887. urtera arte estreinatu, hau da, Rimsky-Korsakoven ukituen ondoren.
Alabaina, Mussorgskyren benetakotasunak bigarren lekuan uzten ditu dantza barregarriei kolorea ematen dion idazketaren akastzat hartu zirenak eta eszenatokian eragin nahi duen izua. Arrazoi beragatik, kodan amesgaiztotik esnatzen denean, hunkitu egiten gaitu klarineteak lehenbizi eta txirulak gero kantatzen duten doinu soilean adierazten den sentimenduaren egiazkotasunak. Hizkuntza zuzena du, eta entzulearekin komunikatzea bilatzen du. Mussorgskyk gauza guztien gainetik maitatzen zuen musika, eta bere funtzionario lanari uko egin zion bere bizitza hari eskaintzeko –diletante bat eskatzen zitzaiona baino askoz ere gehiago–, musika "gizakien arteko komunikaziorako biderik onena" zela pentsatzen baitzuen.
Entzuleekin lotura izugarria lortu zuen beste musikagile bat Sergei Rachmaninov izan zen (Semionovo, 1873-Beverly Hillas, 1943), kritikariek aitortu baino nabarmen handiagoa. Rachmaninovek, anakronistatzat salatu bazuten ere, ez aldatzeko ausardia eduki zuen: "ez dakit beste era batera idazten", adierazi zuen pianista eta musikagileak, zeinarentzat musika babesleku sentimental moduko bat izan zen esesten zion nostalgiatik ihesean: sobietar iraultzak erbesteratuaren eta errusiarra izatearen nostalgiatik ihesean, hain zuzen ere.
Paganiniren pieza baten gaineko Rapsodia lanean, irudi ahostunen kaleidoskopio baten bitartez, garai guztietako dohain instrumentista handieneko eta gehiegizkoenetako baten erretratu berezia egiten da: Nicolo Paganini genoarrarena hain zuzen ere, zeinak haurtzarotik beretik liluratu eta asaldatu zituen entzuleak; haiek nekez ahanzten zituzten biolinean –batez ere– eta biolan egiten zituen interpretazioak.
Entzuleengan eragiten zuen harridura eta musika-tresna ororen interpretatzaileek aitortzen zioten mirespena oso ondo islatuta daude bere transzendentzia musikalaren irudikapen poliedriko honetan. Rachmaninovek pieza bariazioekin forma musikala hautatu zuen horretarako, izan ere, aukera amaiezinak dituen birtuosoaren erretratua egiteko bidea ematen dio: distiratsua, irudimentsua, inprobisatzailea, hunkigarria, deabruzkoa…
Rapsodia 1934an osatu zuen eta urte horretan bertan estreinatu zen, musikagilea bera pianoan zela, idazketarako zein interpretaziorako zuen gaitasun bikaina erakutsiz. Kolore orkestralaren aberastasuna, pieza txikietan muntatutako lan baten artikulazio ezin hobea eta abian jartzeko beharrezko talentua, ezaugarri horiek guztiak, gozamena dira entzuleentzat.
Lan programatiko bat izan gabe ere, Paganinik bere arima parerik gabeko trebetasunaren truke deabruari saldu ziola zioen elezahar erromantikoa hartzen du kontuan. Biolin-jotzailea 24. kapritxoa biolin bakarlariarentzat –Liszt, Schumann, Brahms eta, berrikiago, Lloyd Webberren inspirazio iturri izan zena– pasartean irudikatuta dago, eta deabrua, berriz, Dies Irae Erdi Aroko ereserkian. Hogeita lau bariazioen artean, Rachmaninovek beretzat gordetzen du bat: hemezortzigarren zenbaki zoragarria, zeinetan musikagileak doinu liriko eta sutsua oparitzen digun –ez dago zalantzarik nor den egilea–, lanaren unerik gorenean.
Gau bat mendi soilean lanaren garai berekoa da Johannes Brahmsen (Hanburgo, 1833-Viena, 1897) 1. sinfonia do minorrean, Op. 68; 1876an estreinatu zen, eta, nahiz eta ordurako heldua eta aintzat hartua zen, musikagileak hamalau urte behar izan zituen lana idatzi eta bere buruari baimena eman zionerako genero horretako lan bat jendaurrera ateratzeko, Beethovenen talentuak denen onerako eta zenbaiten zuhurtasunerako utzi zuen arrastoaren ondoren.
Brahmsen maisutasunak handitu egiten du iraganarekiko debozio erromantikoa –Bachenganako lehentasun aitortuaren eta Beethovenen lanaren ezagutza sakonaren bitartez–, eta, sinfoniaren ozeanoan barrena egiten duenean, bere musikak hartzen duen dimentsioak bikaintasuna, orekaren zentzua, trinkotasuna eta lirismoa erakusten ditu, maila berean denak. Bere hizkuntza ideien garapenean oinarritzen da, genero sinfonikoaren beraren funtsa baita, eta ihes egiten die azalekotasunari eta ikuskizunari. Horixe da bere lanaren erakargarritasun nagusia eta bere denboragabetasunaren arrazoia.
Lau mugimendutan osatua da. Lehenak, Un poco sostenuto-Allegro, taupada errukigabe batez ematen dio hasiera goranzko diseinu kromatiko batean darion diskurtsoari… Eta beste motibo musikalekin batera, Brahmsek lorarazi egingo du. Andante sostenuto batek jarraitzen dio, zeinetan samurtasunak eta meditaziorako giroak tresnen arteko elkarrizketa margotzen duten. Hirugarren mugimenduan, Un poco allegretto e grazioso, maila berean daude musikagilearen trebetasuna eta doinuaren sentiberatasuna eta erritmo gurutzatuen erakargarritasuna. Amaierako Adagio-Allegro non troppo, ma con brio atalean, ideia musikalen etengabeko progresioak bat egiten du koralaren nobleziarekin, eta Beethovenen gailur-omenaldira bideratzen du guztia. Edertasun paregabeko doinuan irudikatua den gailur horrek Brahmsen ideietara hedatzeko balio dio, eta entzunaldia eguneroko plazer bihurtzen dugunon espiritua zabaltzen du.
Ongi pasa.
Mercedes Albaina

Luis Fernando Pérez, pianoa

"Luis Fernando Pérez piano-jotzaile gaztea da, ez diona batere beldurrik bere bidea egiteari. Teknika bikainekoa eta ideia oparotasun aberatsekoa; hona hemen kolorea, inflexioa eta bizitasuna erruz. Luis Fernando Pérez da, inolako zalantzarik gabe, gaur egungo belaunaldiko piano-jotzaile pertsonal eta burutsuena…". Hitz horiekin deskribatzen du Bryce Morrisonek Luis Fernando Pérez, Gramophone aldizkarian.
Madrildar piano-jotzaile hau artista eta pedagogo handien ikasle izan da; besteak beste, Dimitri Bashkirov, Galina Egyazarova, Alicia de Larrocha eta Pierre-Laurent Aimard izan ditu irakasle. Verso etxearekin Isaac Albénizen "Iberia" goratua argitaratu ondoren ekin zion nazioarteko ibilbideari. Espainiar errepertorioaren aditu handientzat eta gaur egungo belaunaldiko piano-jotzaile pertsonal eta burutsuenetakotzat hartua, sari ugari jaso ditu nazioarteko lehiaketetan, eta goraipamenezko kritika ugari egin dizkiote bere kontzertuengatik eta Mirare diskoetxean Chopin, Soler eta Granadosen lanei eskainitako grabazioengatik. Azken lan horrek aldizkari klasikoaren Diapason D´or eta urteko Choc sariak jaso zituen.
Etengabe ari da birak egiten, eta, oraingoan, gure Orkestraren denboraldian egingo du debuta, Neuhold maisuarekin batera; bata zein bestea Musika-Música Jaialdiarekin izandako lankidetzaren ondorioz ezagutzen ditu Luis Fernandok.

Günter Neuhold, Zuzendaria

Grazen jaio zen 1947an. Orkestra-zuzendaritza ikasi zuen bere hiriko Hochschulen, eta hobekuntza-ikastaroak jaso zituen Franco Ferrararekin Erroman eta Hans Swarowskyrekin Vienan. Horren ostean, Kapellmeister izendatu zuten Hannoverren eta Dortmunden. Gero, Florentzia eta San Remoko (1976) orkestrazuzendaritzako lehiaketak irabazi zituen, eta, gero, Viena, Salzburg eta Milangoak (1977).

Günter Neuholdek honako lanak egin izan ditu: Arturo Toscanini Orkestra Sinfonikoaren eta Parmako Regio Antzokiko zuzendari musikala; Flandesko Errege Filarmonikoaren zuzendari titular eta artistikoa; Karlsruheko Badisches Staatstheater antzokiko musika zuzendari nagusia, Bremengo Antzokiko musika zuzendari nagusia eta zuzendari artistikoa, eta, azkenik, Bilbao Orkestra Sinfonikoaren zuzendari nagusia eta zuzendari artistikoa.

Orkestra garrantzitsu ugari zuzendu ditu: Vienako Filarmonikoa eta Sinfonikoa, Dresdeko Staatskapelle, Philarmonia, National de France, Leipzig, Stuttgart, Erromako RAI, Maggio Musicale Fiorentino, Gulbenkian, Tokyo Philharmonic eta Metropolitan, Melbourne, Vancouver, Mexiko, Sâo Paulo eta Buenos Aires, bai eta opera-antzokirik garrantzitsuenak ere. Milan, Erroma, Napoli, Venezia, Viena, Berlin, Dresde, Munich, Madril, Buenos Aires.

Bere diskografia zabalean, grabazio hauek nabarmendu behar dira: Bizar-urdinen gaztelua, La Damnation de Faust, Gurre-Lieder (Schönberg), Der Vampyr, Madama Butterfly (Orphée d’Or, 2003), Tetralogia (Wagner), Pasioa San Mateoren arabera, Requiem Verdiren, eta Bartók, Stravinski, Mahler, Brahms, Bruckner, J. Strauss, Kodály, Schnittke, Schulhoff, Tchaikovsky, Liebermann eta Rihmen obra sinfonikoak.