• J.J. Colomer: Fededun lizuna, metal boskote eta orkestrarako (25’)
• Rachmaninov: 2. sinfonia mi minorrean, op. 27 (45’)

 Spanish Brass
Andrew Gourlay, zuzendaria

Hastapeneko abonua

I

JUAN JOSÉ COLOMER<br<(1966 – )

Fededun lizuna, metal boskote eta orkestrarako

I. Noraezean ibili
II. Deskubritu
III. Biluztu

Spanish Brass

II

SERGEI RACHMANINOV
(1873 – 1943)

2. sinfonia mi minorrean Op. 27

I. Largo – Allegro moderato
II. Allegro molto
III. Adagio
IV. Allegro vivace

Lehenengo aldiz BOSek

Gaur egungo eta betiko musika

Ia ehun urtek banatzen dituzte otsaileko arratsalde honi soinu-banda jarriko dioten obren estreinaldiak. Juanjo Colomerren soinu-irudimena kontzertu batean eta sinfonia batean gorpuztu dira. Gure garaikidea den musikari horren belarriek, gureek bezalaxe, bai XX. mendeko soinuak bai Sergei Rachmaninov azken erromantiko handiarenak entzun ditu.

Lehenengo obrak paradoxa bat gordetzen du izenburuan, eta musikatik kanpoko inspirazioaz elikatzen da. Bigarrena modu generikoan aurkezten da, «sinfonia» izenaz, eta, musika abstraktuaren edo absolutuaren adibide izanik ere, Errusiako erromantizismoaren ugaritasun emankorretik edaten du. Hala, bada, bost bakarlarirentzako kontzertu batekin hasten da ekitaldia. Ozentasun bikaineko eta oihartzun handiko bakarlariok orkestra sinfonikoarekin mintzatzen dira, hari aurre egiten diote eta harekin bat egiten dute. Bigarren zatian, tinbre-iturri batek soinu edo synphonos multzo eder batean giltzatzen ditu banakako instrumentuak.

Juanjo Colomerren (Alzira, 1966) Fededun lizuna lana Spanish Brass metal boskotearen enkargua izan zen; gaur, haiek Bilbao Orkestra Sinfonikoarekin batera entzuteko aukera atsegingarria izango dugu. Obra hori 2004ko azaroan estreinatu zuten, Valladolideko Miguel Delibes Kultur Zentroko Auditoriumean; hain zuzen, enkargua agindu zutenek eta Gaztela eta Leongo Orkestrak estreinatu zuten, Alejandro Posadasen zuzendaritzapean.

Colomerrek iragarkietako irudiak, film labur nahiz luzeak, pinturari lotutako balletak, performanceak eta abar laguntzeko musika konposatzen du eskuarki. Hala ere, partitura honetan –guztiz instrumentala izan arren– irudikapenen unibertso bat sortu du, estetika erradikalenetatik aldendutako soinu-lengoaiaz; izan ere, egilearen helburu nagusia ez da esperimentatzea, ezpada akuilatzea, adierazpideen bidez iradokitzea… Colomerren beraren hitzetan, obra «nahasiki tonala da», hau da, itxurazko testuinguru tonal batean, musikagileak kontsonantzia eta disonantzia kontzeptuekin jolasten du, «tira eta bira, entzulea obratik irten ez dadin». Izenburuaren zehaztasuna gorabehera, musikak «ez du pertsona jakin bat oinarri; aitzitik, hainbaten ezaugarriak nahi ditu hartu barne: bereziki, gutako bakoitzak dituen dualtasuna eta kontraesanak». Nolanahi ere, nahiz eta ez den pertsona jakin baten erretratua, «fikziozko protagonista baten estutasunak aztertzeko eta kontatzeko saiakera gisa sortu zen obra. Protagonista portaera lizunaren bidez bere barrena ezagutzeko prozesuan dagoen emakume bat da. Badirudi portaera lizun horixe dela, hain zuzen, erospena ahalbidetzen dion katalizatzaile nagusia». Bizitzako ibilaldi hori hiru mugimendutan kontatzen da, eta horien izenburuek hitz-joko bat antzeratzen dute: Deambular (noraezean ibili) mugimenduak Andante tempo-adierazlea darama; oraintxe freskoa da, oraintxe garratza. Descubrir (deskubritu) mugimenduak, aldiz, Lento prozesional eta sakona du, eta Destapar (biluztu) minuetoa Presto jostaria da.

Juanjo Colomerrek ongi ezagutzen ditu metalezko haize-instrumentuak, eta arreta eta maitasun bereziz idazten du horientzat. Tronpetari ziharduela, Espainiako Orkestra Nazional Gaztearen (JONDE) bakarlaria eta sortzaileetako bat izan zen. 1983an eratua, JONDEk 18tik 23 urtera arteko interpreteatzaile gazteak prestatzen laguntzea zuen asmo, lanean hasi aurretik, orkestra profesionaletara sartzeko zubi modura. Colomerrek zuzenean ezagutu zituen metalen mundu berezia, haien tinbre-koloreak eta teknika- eta espresio-ezaugarriak, eta musika-tresna horien sonoritate indartsu eta argitsua entzuten hazi zen. Horiek horrela, lotura afektiboak eratu zituen musikaria metalen mundura hurbildu eta konposizioa aberasten duen soinu-unibertso horrekin.

Sergei Rachmaninovi (Semyonovo, 1873- Beverly Hills, 1943) jaiotzetiko dohain gisa heldu zitzaion musika. Bihurria izan zuen musikaren mundu profesionalerako bidea, baina, azkenean, zorionez iritsi zen. Berezko talentua bazuen ere, jatorri aristokratikoko familia aberatsekoa izateak eta aita Guardia Inperialeko erregimentu gailen batekoa izateak Eskola Militar Inperialean sartzera bideratzen zituen Rachmaninov anaiak. Alabaina, aitak guztien ondasunak xahutu zituen eta bertan behera utzi zuen familia; horrenbestez, Sergei gazteak bere benetako bokazioari heldu ahal izan zion, eta amesgaiztoa balira bezala desagertu ziren familiaren plan zaharrak.

Kontakizun izugarri –baina benetako– horixe izan zen lengoaia erromantikoa ondoen eta gehien luzatu zuen konpositorearen lanbidearen abiaburua. «Ezin ditut bat-batean nire musika-jainkoak alde batera utzi» zioen, idazketa-eredu zaharkituak eta hipersentiberak erabiltzea leporatzen ziotenean; izan ere, garaiko testuinguruan, sarritan, soinuaren laburtasuna bilatzen zen jada. Eta, zalantzarik gabe, bere partitura gehienetan bezala, emozioen adierazkortasun handia nabarmendu zuen 2. sinfonia mi minorrean, 27. Op. lanean ere. Sinfonia horrek interesa pizten eta publikoa hunkitzen jarraitzen du, bere ezaugarriengatik: planteamendu melodiko zabal askoa, orkestraren sonoritatearen tratamendua –materialaren kontrolaren eta adierazpen-katarsiaren arteko orekaren miraria–, ideia, erritmo, eragin eta oroipenen erakustaldia, idazketa bikaina eta entzulearekin komunikatzeko gaitasuna.

1906tik 1907ra bitartean idatzia, 1908an estreinatu zen, San Petersburgen, Errusiako Musika Elkartearen Orkestraren eskutik eta Rachmaninov bera zela zuzendari. Obrak agerian utzi zien, bai musika-giroetako kideei bai musikariari berari, depresio sakon bat gainditu ostean, haren bigarren piano-kontzertuari zerion talentua ez zela igarokorra. Musika-idazlearen lumak betiko berreskuratu zituen inspirazioa eta taxua.

Errusiako musika-tradizioaren berezko bi ezaugarri hauteman daitezke lanaren egikeran. Batetik, karga liriko handiko doinu baten moldaera geldo eta iraunkorrak betiereko etorkizunaren sentipena sortzen du entzulearengan, edertasuna eta sentimenduak betiko luzatzen dituen amets batean. Bestetik, musika-ideiak lantzean dramaturgia erabiltzen du, ideia horiek antzerki-trama bateko pertsonaiak balira bezala; behin eta berriz agertzen da hasierako Allegroan jada iradokitako gaia, eta loratzen doa, sinfoniaren amaierako berraurkezpenera iritsi arte.

Obra lau mugimendutan antolatzen da: sarrera ilun batek –Largo– lehenengo mugimenduari ematen dio bide; Allegro moderatoan, lasai sentitu eta adierazitako erromantizismoaren berezko giro poetikoa dakar. Alabaina, lirismoa are aberatsago egiten du kolore sorta handiak: hasi goi-gizarteko giro dotorearen distiratik, eta arima errusiarraren oroitzapen bero eta sakonera arte. Ideia horiek guztiak kartsuki gauzatzen dira, eta irudimenezko koda indartsu batera daramate musika.

Errusiako sinfonietan ohikoa den bezala, bigarren mugimendua scherzo bat da. Hemen Allegro molto gisa aipatua, une bikain eta biribila da: hasierako motiboko sugarrak alde batera uzten du bere basakeria, etsi-etsian, grinari nekez eusten dion bigarren ideia samurraren aldean. Bien txandakatzea, etengabeko jarraipen- eta etsipen-jokoan, are gehiago aberasten du hirugarren motiboak. Mugimenduaren muinean aurkeztua, nolabaiteko imitazio obsesiboa balitz bezala, lehenengo gaian amaitzen da, ia eztanda batean. Metalek himno liturgiko bat intonatzean, grina itzaltzen da, eta atsedenari ematen zaio bide.

Ondorengo Adagioak, doinu gogoangarri horietako bat ekarri, eta etengabeko mugimendua iradokitzen du, indar liriko oso nabarmen baten halabeharrezko hedapena aditzera emanez. Gero eta gehiago zabaltzen da, klimax erromantiko, indartsu eta liluragarri batera heldu arte (1975ean, aitzindari izan zen crossover fenomenoan: musika klasikoaren mugak gainditu, eta Never gonna fall in love again bilakatu zen. Eric Carmenek sortutako abesti hura hainbatek abestu dute gerora; esaterako, John Travoltak eta Miguel Bosék).

Allegro Vivace batek jai-giroan laburbiltzen ditu sinfonian zehar agertutako ideietako batzuk, eta amaiera biribila ematen dio modu originalean sortutako eta nabarmentasunez gauzatutako konposizioari.

Goza ezazue musika-gau bikain batez. Gaurko musika, eta betikoa.

Mercedes Albaina