Kontzertuak

Berriro elkartzea


Euskalduna Jauregia Bilbao.   19:30 h.

Asier Polo, biolontxeloa

Carlos Mena, zuzendaria


I

JESÚS GURIDI (1886 – 1961)

El Caserío, II. ekitaldiaren preludioa


CARL PHILIPP EMANUEL BACH (1714 – 1788)

Kontzertua biolontxelo eta orkestrarako La Maiorrean

I. Allegro
II. Largo con sordini. Mesto
III. Allegro assai

Asier Polo, biolontxeloa


GABRIEL-URBAIN FAURÉ (1845 – 1924)

Elégie biolontxelo eta orkestrarako Op. 24

Asier Polo, biolontxeloa



II

WOLFGANG AMADEUS MOZART (1756 – 1791)

40. sinfonia sol minorrean K. 550

I. Allegro molto
II. Andante
III. Menuetto – Trio
IV. Allegro assai

DATAK

  • 15 urria 2026       Euskalduna Jauregia Bilbao      19:30 h. Sarrerak Erosi
  • 16 urria 2026       Euskalduna Jauregia Bilbao      19:30 h. Sarrerak Erosi

Abonu salmenta, uztailaren 8tik aurrera.
Sarreren salmenta, irailaren 15tik aurrera.

Ezagutu hemen harpidedunak BOS izatea abantaila guztiak

Askotarikoa

Gaur arratsaldeko egitaraua askotarikoa eta atsegina da. 150 urtetik gorako aldian eta estilo oso desberdinetan idatzitako lau pieza eskainiko dizkigu saioak: adeitsua, klasikoa, erromantikoa eta erromanikoaren osteko nazionalista. Beraz, musikaren, koloreen eta adierazpenen ikuspegi desberdinez gozatzeko berme osoa dugu; horixe da, hain zuzen ere, melomano bikainek estimatzen dutena.

Gaualdiaren hasieran, Bilboko entzuleek biziki maite eta ezin hobeto ezagutzen duten pieza bat entzungo dugu: Jesus Guridi gure musikari bikainenetako baten El Caserío lanaren II. preludioa. Guridiren lana bere obrarik ezagunena den honetatik askoz harago badoa ere, ez diogu zertan uko egin zarzuelaren errepertorioko maisulantzat hartzeari. Merezi duen garrantzia ematea ez da bateraezina Bilborekin oso lotuta egon zen gasteiztar konpositorearen meritu handia aitortzearekin, jorratu zituen askotariko genero guztietan. Aitzitik, miresgarria zaigu egiaztatzea arrakasta handiz egokitu zitzaiela musika sinfoniko garbienaren eskakizun hain desberdinetara; ezin ahala konta landutako konponketa koral zoragarrienak (zilegi bekit esatea horiek guztiak hur-hurrekoak ditudala); kalitate handi-handiko zarzuela herrikoienak eta opera trinko eta ia-ia wagnertarrenak; ganbera-musikarenak eta piano eta organorako piezenak, azken musika-tresna horren maisu handia izan zela gogora ekarrita.

Arlo horietan guztietan, sen harmoniko fina erakutsi zuen Guridik, Parisko Schola cantorum delakoan, goi-mailako heziketa jaso zuela, bai eta Bruselan, Kolonian eta Munichen ere, eta nola ez, familiak eskaini zion musika-giroan. Nahikoa da esatea Nicolas Ledesmaren birbiloba zela, nahiz eta, gaur egun, izen hori ospetsuagoa den musikariaren deitura daroan kaleko tabernetako giroagatik Ledesmak organo-jotzaile eta musikagile gisa eginiko lan jakingarriengatik baino. Guridiren aurrekariei eta bizitza musikalari buruzko xehetasun gehiago jakin nahi izanez gero, hemen sakonago azaltzerik ez dagoenez, nire lankide baten liburu bikaina irakur dezakezue: Mercedes Albaina: Paseos sonoros. Las huellas de la música clásica en Bilbao.

El Caserío lana hain ondo ezagutzen dute Bilboko entzuleek, ezen ez baitut gogaikarri jartzeko arriskurik hartuko, lanaren argumentua eta eszena nagusiak gogoratuz. Madrilgo Zarzuela antzokian estreinatu zen 1926an, generoaren urrezko garaian, eta sasoi hartako autore garrantzitsuenen libretoa du: Federico Romero eta Guillermo Fernández-Shaw nekaezinena; bi-biek testuz hornitu zituzten oparo orduko musikari garrantzitsuenak.

Obrak ez du oberturarik, lehen ekitaldia egunsentia gogoratuz hasten baita zuzenean, barruko abesbatzak parte hartzen duela. Esandakoa konpentsatzeko, bigarren ekitaldiak laster entzungo dugun preludio bikain hau du (kasu gehienetan, ziurrenik, gogoratuko dugun preludio hau). Hainbat ataletan banatuta dago, eta pieza guztia euskal dantza tradizionalen erritmo bereizgarrietan oinarrituta. Horrek erakusten du Guridik zer-nolako eginkizuna burutu zuen musika tradizionala berreskuratzeko eta, bigarren urrats gisa, genero guztietan txertatzeko kalitatezko musika sorturik. Zeregin horretan, protagonismoa partekatu zuen beste pertsona garrantzitsu batzuekin, hala nola Aita Donostiarekin edo Resurreccion Maria Azkue Guridiren lagun eta musika ikaskidearekin.

Lanaren hastapena zortziko indartsua da; jakina denez, erritmo hori euskal musika herrikoiaren berreskurapenaren santu-zeinu bilakatu zen. Zortzikoak ugariak dira maisuaren ekoizpenean (lan horretan bertan, Sasibil ospetsua, adibidez), eta beti moldatu da konbentzionalegi entzun ez daitezen eta nolabaiteko zurruntasun erritmikoan erortzeko arriskua saiheste aldera, azkena arrisku larria baita honelakoa bezalako egitura erritmiko konplexuak erabiltzen direnean, 5/8an idatzia, nahiz eta konpas hori jatorrizko dantzaren benetako kadentziaren hurbilpena izan, ez besterik. Guridik erabili ohi duen teknika erritmo-ereduari melodia zabalen bat gainjartzea da, erritmoa gainditu eta aske jariatzen dena, estuasun eta mugarik gabeko naturaltasun eta musikaltasuna ateratzeko.

Lehenengo atal honetan, egileak jai-giroko molde herrikoien ezagutza bikaina darakutsa, eta zortzikoaren atzetik fandango eta arin-arin bereizgarriak datoz erreskan. Bi piccolo eta kaxa, txistuak eta danbolina eraginkortasunez imitatuz, euskal jota ere deritzon fandangoan hasten dira; hain zuzen ere, jota azkarra da fandangoa. Beste jira trebe batean, herri musikaren erakustaldi zuzen hori modu minorrean jotako pasarte liriko bihurtzen da, erritmoa galdu gabe baina atzealdean pausatuz, ñabardura harmoniko eta koloretsu oso sotilez beterik, oso berezkoak, lehen esan dugun bezala, Alemaniako eta Frantziako teknika garaikideak bikain ezagutzen zituen eta folklore-doinuekin iaiotasunez konbinatzeko gauza zen musikari ikasi baten eskutik, zarzuelako preludio bati dario doinu arin eta biziari helduta: kalitate fina, testuinguruari guztiz egokitua. Sasi-txistuak berriro laburki agertu ondoren, amaierako arin-arina dator, dantza azkar-azkarra, gurean dantzan egin ohi den moduan baino arinagoa (hots, are arinagoa dantza baino) eta amaiera aldean, xaramela eta ahots-dardara erritmiko joriak erabiltzen ditu, accelerando tonalitaterantz amilduz, arinago-arinago, distira izugarriz amaitzeraino.

Hasiera alai eta irribarretsu horren ondoren, Asier Polo hartuko dugu plazer handiz eszenatokian; nazioartean merezitako arrakasta duen musikari bilbotarra eta aiurriz nahiz adierazgarritasunez jositako talentua duen artista; utz iezadazue pasadizoa kontatzen, ezen Asier Poloren ikaskidea izan nintzen Ibarrekolandako institutuan, alajaina, eta txelo irakaslea partekatu genuen kontserbatorioan: Mari Carmen Llorente apartekoa. Asier bide batetik joan zen (kontserbatorioko bidetik), eta ni beste batetik (Institutuko bidetik), eta hemen elkartu gara berriro: Asierrek hunkitu egingo gaitu eszenatokitik, eta nik lerro hauek idatzi ditut maitasun osoz, aspaldiko ezagutza horren ondorioz, bihotz oneko pertsona dela adierazi baitiezazueket ziurtasun osoz.

Txeloa protagonista izango da bi obra oso desberdinetan. Lehenengoa Carl Philipp Emanuel Bachen La maiorreko kontzertua da. Artista batzuek zorte txarra dute, merezimendu itzelak egin arren, beste artista sonatu batzuen itzalpean bizitzea tokatu zitzaielako, artista esanguratsu horiek ilunduta; Zorigaitzaren gaindia da artista ospetsu hori musikariaren beraren aita izatea, baina nor izango litzateke gauza, berbarako, Johann Sebastian Bachen distirari eusteko? Carl Philipp, 1714an jaio zen, eta maisu handiaren hogei seme-alabetatik bosgarrena izan zen, Bachen lehen emaztearen Maria Barbararena. Jakina denez, etxean bertan jaso zuen musikako heziketa eta gero Leipzigeko Santo Tomas eskolan sartu zen, aitak Kantore gisa zuzenduta. Zuzenbide ikasketak egin bazituen ere, inoiz ez zuen abokatutzan jardun eta Bachtarren hainbat belaunaldik landu zuten familia-patuari atxiki zitzaion, arrakasta nabarmenez gainera, bereziki, klabezin-jotzaile bertutetsu moduan, baina hori ez da harritzeko, nork irakatsi zion aintzat hartuta. Prusiako errege txit melomano Federiko Handiaren zerbitzuan lan egin zuen, eta, geroago, Telemannen beraren ondorengoa izan Hanburgoko kapera-maisuaren lanpostuan. Bi kargu horiengatik, oso musikari ezaguna izan zela esan dezakegu. Gainera, bizi zen garaiko pedagogia musikalaren adibiderik onenetako bat idatzi zuen, Teklatuko instrumentuak jotzeko benetako arteari buruzko saiakera, Clementik, Mozartek edo Beethovenek oso estimatua.

Alabaina, gaurko saioan, batez ere, Carl Philippen konpositore-alderdia interesatzen zaigu, barrokoaren bukaera eta klasizismo osoa lotzen dituen katebegiaren, hots, molde adeitsuaren, ordezkari nagusietakoa izan eta garrantzi handia hartu zuen. Molde adeitsua, XVIII. mendeko frantses estetikarekin oso lotuta zegoenak, argitasun eta naturaltasuna zituen xede, eta nahi hori oso egitura soiletan islatzen da, melodiaren nagusitasuna ia erabatekoa delarik, oso apaindua, akonpainamendu estandarizatuaren eta harmonikoki oso bakunaren gainetik (bakunegi idazteko tentazioari eusten ari natzaio), hau da, Luis XV.aren moldeko besaulki bat bezalakoa, baina musikan, eta horri guztiari abantaila handia zeritzoten musikari horiek barrokoaren konplexutasun lanbrotsu eta errebesaren aldean… hitz batez esanda. Nolanahi ere, musikari haiei zor zaiena aitortzeko, niri gehiago igarri aurretik, esan behar da dotorezia eta grazia handiko piezak sortzen jakin zutela, xaramelez eta apaingarriz mukuru betetzen ez zituztenean, behintzat, eta klasizismorako trantsizioa erraztu zutela, non argitasunak neurritasuna eta eduki adierazgarri, jakingarri eta sakona idoro zituen. Nahikoa da kontzertu honen bigarren zatia entzutea, esandakoa egiaztatzeko.

Hala eta guztiz ere, Carl Philipp Emanuel Bachi gagozkiola, ezaugarri adeitsu horien adierazpen leunagoa aurkituko dugu, beharbada, alemaniar izaerari eta bere familiaren tradizioari egokituagoa, eta horrek, gainera, konplexutasun apur bat handiagoa dakar, erromantizismoaren etorrera iragartzen zuten mugimendu poetiko eta literario batzuekin lotuta; zehazki, Empfindsamkeit, izenekoarekin, hau da, sentimentalismo moduko bat, artean oso neurrikoa zen emozioa molde aurreklasiko dotoreetan eragiten saiatzen zen molde bat. Esandakoaz aise konturatuko zarete kontzertu honetan, bereziki bigarren mugimenduan.

Obra 1753koa da. Une horretan, konpositorea Federiko Handiarentzat ari zen lanean, baina gortetik urrunduta zegoen eta arestian aipatu dugun lan pedagogiko handia ere urte horretan argitaratu zuen. Ordurako erabat finkatuta zegoen kontzertu-generoaren egiturarekin bat dator, azkar-geldo-azkarreko txandaketa erabiliz hiru mugimendutan. Gainera, bakarlariarentzako erakustaldi birtuosoa egiteko asmoa agertzen da, halako obretan oso berezkoa, eta XVIII. mendearen erdialdean biolontxeloaren teknika zenbateraino garatu zen argiro adierazten digu. Alabaina, beste alde batetik, harrezkero aurki ditzakegu aurreko garaiarekiko loturak piezaren eraikuntzan, soken laguntzaz eta baxu jarraituz sortuta baitago, hau da, barrokoaren ohiko ezaugarriz. bai eta Vivaldiren kontzertuetatik aurrera jotzen zen bakarlariaren eta tutti edo denen arteko alternantzia ere. Familia-ezaugarri batzuk ere nabarituko dituzue, hala nola intentsitate erritmikoa edo, bakarlariaren eta orkestrako sailen arteko elkarrizketetan, kontrapuntu-lanaren zantzu batzuk, oso moderatuak konparazioan. Gainerakoan, testura, antzeko elementuak erabilita ere, oso sinplifikatuta dago erabat barrokoa den kontzertuaren aldean. Adibidez, lehen eta bigarren biolinek elkarrekin jotzen dute denboraren gehienean.

Lehen mugimendua energiaz beteta dago eta distira zein kemen handiko pasarteak eskaintzen ditu bakarlariarentzat, baina ez du oso adierazkortasun dotorerik falta. Klasizismoaren aurreko moldeen argitasunak ildo barrokoko dinamismo erritmikoarekin bat egiten du. Bigarrena, largo maestoso, lehen esan dugun bezala, Empfindsamer Stil, hots, molde sentimentalaren antzekotasunik argiena dakarren lanaren atala da, urte batzuk geroago lehen zantzu erromantikoak izan zirenen iragarpen leuna. Modo minorean, kantilena eder eta triste bat entzungo dugu, bakarlariak interpretatua baxu jarraituaren akonpainamendu sotilaren gainean, soken noizbehinkako puntetzeek edertuta. Nire aburuz, obraren gaineko iritzian eragiteko gogorik gabe, kontzertuaren unerik interesgarriena delakoan nago, egiatan hunkigarria. Bakarlariarentzako cadenza laburra ere badu. Txelo-jotzailearentzat zinez nekagarria den hirugarren mugimenduan, betiereko mugimendu antzeko bati lotzen zaionean, berriro ere pausaguneak azaltzen dira, adierazpen-esaldiak tartekatzeko aukera ematen dutenak protagonisten eboluzio azkarren artean.

Espero dezagun honakoa ez izatea Carl Philipp Emanuel Bach aitaren itzalpetik aldentzen den azken aldia eta ea beste bisitarik egiten digun, musikari guztiz nabarmen bat ezagutzen eta estimatzen joan gaitezen, haren familiako aurreko belaunaldietako beste asko bezala.

Txelo solistarentzat idatzitako bigarren lanean, Carl Philipp Emmanuel Bachi lotutako Empfindsamkeit edo molde sentimenduzkoan lotsati eta dotore iragartzen ziren emozio guztiak osoro garatuta agertzen zaizkigu. Gabriel Faurék, nire uste apalean, historiako musikaririk dotoreenetako batek, artean gaztea zela, 35 urtekoa, Elegia hau sortu zuenean, hasiera batean asmatu zen txelo eta pianorako sonata baten mugimendu motela izan zedin; ez dakigu zer obraren gainerakoarekin zer gertatu zen, baina zati honek independentzia lortu zuen eta bereizita argitaratu zen. Urte batzuk geroago, konpositoreak berak pianorako jatorrizko akonpainamendua gaur entzungo dugun orkestra-jardunean; Pau Casalsek estreinatu zuen bigarren bertsio hau 1901ean.

Musikari zoragarri honen lanak ezagutzen badituzue, agian hautemango duzue Elegia honetan ohi baino eduki gutxiago erakusten dela, erromantikoagoa, nolabait esateko. Ziur aski, musikagilearen gaztaroari zor zaio hori, geroago, Bachen estiloa obra handiekin lotu ohi dugun espresio intimo eta oso arretatsu horretarantz eboluzionatu baitzuen. Dena dela, lan hau egilearen arrakastatsuenetakoa bilakatu da bere inspirazio bikainagatik. Elegia hitzaren definizioak maite den edo errespetatzen den baten heriotza (edo biak, jakina) edo galera esanguratsuren bat deitoratzen duen kantu liriko bati buruz dihardu. Ez dakigu zer deitoratzen ari zen Faure elegia hau (ai, isileko oinazeak) sortu zuenean, edo izen hori jarri ote zion lan independente gisa argitaratzeko, izaerarekin bat zetorrelako. Nolanahi ere den, hasiera guztian sortzen duen zirrara benetan bizia da, egiatan bitarteko murritzak erabiliz lortzeko merezimendu erantsiarekin: beheranzko melodia hori, benetan hiru aldiz errepikatutako progresioa, akonpainamendu homogeneo eta homofoniko batek lagundurik, aldi berean, oso harmonia sinplea baina zuhurtasun handiz koloreztatua da. Baliabide horiekin soilik aski du autoreak berehalakoan errepikatzen den lehen esaldi goibel hori eraikitzeko. Baliabide gutxirekin asko egiteko gaitasuna artista gutxiren eskura dagoen maisutasunaren erakusgarri da.

Obraren egitura guztiz sinplea da. Erdiko atal batek aienearen giro astuna argitzen duela dirudi, baina azkenean asaldatu egiten da eta pasarte iskanbilatsu baterantz egiten du. Eta gero hasierako tristurara itzultzen da, sutsuago lehenik eta etsiago amaieran. Gozatzeko obra bat da (ez dezagun uka sufrimenduan nolabaiteko gozamena badagoela, ederra denean, eta norberak aukeratu dezala arrazoia), kontzertuaren lehen zatiari amaiera ematen diona.

Eta Carl Philipp Emanuel Bachekin izan genuen aurreklasizismotik benetako klasizismora jauzi egingo dugu. Bigarren zatiak denok buruz kanta genitzakeen obra horietako bat eskaintzen digu, bai eta musikazale ez direnek ere: Mozarten berrogeigarren sinfonia. Lan hau 1788an sortu zuen egileak, sinfonia horren aurreko eta ondoko ahizpekin batera, Mozartek 32 urte zituela, eta horren goiz eta horren era tamalgarrian hil baino hiru urte lehenago. Sarri eztabaidatu da hiru obrak konpositorea bizirik zegoela estreinatu ziren ala ez. Ez dago interpreta ote zirenen inguruko froga dokumentalik, baina musikologo batzuek diote Mozartek ez zituzkeela inoiz tamaina horretako hiru obra idatziko helburu jakinik izan gabe, eta are gutxiago berrikusiko zituzkeela eta lanon bigarren bertsioa egingo zukeela, jatorrizkoan ez zegoen klarinete-bikotea txertatuta. Egia esatera, hori ez zen garai hartako musikarien funtzionatzeko modua

Guztiaz ere, ez da gure lana esandakoak argitzea. Obraz gozatzea da kontua, nahiz eta askotan entzun dugun, erabat mirestekoa baita bere oreka eta perfekzioagatik eta, aldi berean, adierazkortasunagatik.

Une historiko horretan, sinfonia modernoaren generoak fruitua emana zuen ugari. Hamarkada gutxiren buruan, musikaren historiako sorkuntza-ekarririk emankorrenetako bat ekoitzi zen. Aurreko maisuen ekarpena ahaztu gabe, hala nola Mannheimeko orkestra bikainean lan egin zutenena edo Johann Sebastian Bachen semeetako batzuena, hain zuzen ere, zalantzarik gabe, Joseph Haydn izan zen, Salzburgoko jeinuaren bigarren aita musikala, sinfonia mende bat baino gehiagoz orkestra-musikan genero nagusi gisa behin betiko ezarri izanaren arduradun nagusia, eginiko lanen kopuruagatik eta kalitateagatik. Garai hartan, baina, Haydnek bere sinfonia garrantzitsuenetako asko konposatzeke zituen oraindik, eta, beraz, Mozarten adibideak garrantzi osokoak dira. Batez ere, azken hiru monumentu handi horiek: 39., 40. eta 41. sinfoniak.

Lan honetan, bere talentuaren jabe den eta formaren konbentzioak trebetasun osoz darabiltzan musikari bat daukagu, eta horri esker, arraina uretan bezala mugitzen da. Historiaren une gogoangarri horretan, Vienako klasizismoaren aldi distiratsuan, sinfonia musika puruaren bide perfektua da, maisu horiek artearen historiako etapa klasiko guztien ezaugarri den perfekzioaren eta adierazpenaren arteko oreka hobezina erdietsi dutela erakusten duen alerik argiena: musika honetan, ez dago azala eta sakona bereizterik, edukia bat baitator egiturarekin egokitzapen osoz; beste hizkuntza batera itzuli ezin den musika da, sortu deneko eginkizunari erabat egokitzen zaiona. Hori guztia, baita horrelako lan berezi batean ere, Mozartek modo minorean eta nortasun bakar eta ahaltsuz idatzitako bi sinfonia bakarretako batean, horren ahizpa den 25. zenbakiko sinfonian bezala, zuzenean Sturm und Drang mugimenduaren oldarraren zordun zena. Baliteke 40.ean esandakoaren arrastoren bat geratzea, baina anekdotikoa litzateke; autorearen lan sendo eta heldu baten aurrean gaude.

Egitura espero zitekeena da: lau mugimendu aurreikusitako hurrenkeran eta barne-antolaketa bereizgarriarekin. Garrantzitsuena dugu historiako musikaririk handienetako batek eskema horren barruan egin zuena, batere behartzeko beharrik gabe.

Aski ezaguna den lehen mugimendua hasten deneko leloak, adierazkorra izateko, ez dio erabat klasikoa izateari utzi behar. Abioa entzutea besterik ez da behar: goranzko esaldi bat, galdetzen duena, eta beheranzko beste bat, simetria zehatzean erantzuten duena, bi aldiz. Lehenengo esaldi-bikoteak tonikatik dominatzailera eramango gaitu, eta bigarrenak dominatzailetik tonikara. Egin-eginekoa. Hain zuzen ere, oro har aztertuta, mugimendu hori forma sonata delakoaren adibide perfektutzat erabil daiteke, garai horretako musikaren sorkuntza handia, mende eta erdian obra sinfoniko eta ganberako obra gehienetarako egitura erkidea izan zena, denbora eta estiloek aurrera egin ahala konpositoreen beharretara egokitzeko eboluzionatzeko gai izan zelarik. Diogunez, forma sonata XVIII. eta XIX. mendeetako eleberriaren baliokide musikala da: hasieran aurkezten diren pertsonaiak dira, kontraste ugari dituztenak eta trama interesgarri egiten dutenak: aurkezpenean azaltzen diren bi gaiak. Pertsonaia horiek denbora batetik barrena izaten dituzten abenturetan datza garapena, nahastuz, eraldatuz, hainbat ingurunetara bidaiatuz: gaiak elkarren artean jolastuz eta material berriekin, urrutiko tonalitateetara modulatuz, tentsioak sortuz eta eboluzionatuz. Ondorio horretan, lehenago sortutako tentsioak konpontzen dira, eta pertsonaiek beren patua aurkitzen dute: bi gaiak berriz azaltzen dira, biak tonalitate nagusian orduan, eta azken koda baliatzen da piezari azkena emateko.

Egitura horren biziraupen luzea gramatikaren eta fantasiaren arteko oreka baliagarrian oinarritzen da: egitura ulertzea errazten du eta entzuleari bideratuta dago beti eta, aldi berean, irudimena esploratzeko aukera ematen dio konpositoreari, horretarako pentsatutako pasarteetan, baina horiek ere hazi eta zabaldu egingo dira adierazpen-behar erromantikoak handitu ahala. Mozarten lanetan nahikoa kontrolatuta daude, baina azken etapako Mozarten piezetan, bai lehen mugimenduan, bai azkenekoan, hedadura handiko eta tentsio adierazkor larriko bi garapen ditugu.

Mugimendu geldoa sormen-ikasgai bikaina da: nola eraiki daiteke gai interesgarri bat horren elementu gutxirekin. Gai nagusia hainbat notatako errepikapen-segidak dira, baina horiekin batera doan joko harmoniko delikatuak jariakortasun magiko baten jolas sotil bihurtzen du bide hori. Ibilbidearen barruan, ezustekoak, kontraste eta intentsitate handiko uneak, atal batetik besterako elkarrizketak… eta abar aurkituko ditugu. Mozarten fantasia harrigarria zabal-zabal hedatzen (espero baino askoz luzeagoa baita).

Hasiera batean, Gorteko dantza adeitsua zen minuetoak, kasu honetan, izaera ia dramatikoa hartzen du eta, jakina denez, ez da oso dantzagarria; horrek aurreratzen digu hurrengo mendeko sinfonietan hirugarren mugimenduak izango zirena, Beethovenen berriztapenaren ondoren. Lanaren intentsitate erritmikoa konpositoreak pieza osoan erruz erabiltzen duen prozedura batean oinarritzen da, hots, espresio-azentua dantza horren berezko hiru aldiko konpasaren hirugarren zatian jartzean, hau da, zatirik ahulenean, horrek eragin sinkopatu handia sortzen baitu, une batzuetan, indar harrigarriz entzuten dena; Nikolaus Harnoncourt handiak nola interpretatu zuen entzutea gomendatzen dizuet (erraz aurki daiteke YouTuben), kontradenboraz idatzitako azentu horiek indar izugarri sendoz nabarmentzen baititu. Trio delakoak, horrela deitzea baita minuetoaren errepikapenen erdiko tarteak, kontraste handia ematen du, eta oraingoan bai, espero den goxotasun adeitsua eta inspirazio bikaineko bilbeen kolore-jokoak eskaini.

Laugarren eta azken mugimendua sonata dugu berriro. Mannheimeko Gorteko orkestra bikainak mende erdian ezarritako berrikuntzetan du jatorria, hots, musika sinfonikoaren kontzeptu modernoaren benetako jatorrian oinarritzen da. Haydnek gaztetan eta Mozartek haurtzaroan entzutea izan zuten. Efektu horri Mannheimeko kohete deritzo, eta erruz erabiliz zen garai hartan: sol minorreko akordearen noten gaineko igoera azkarra bat, erregistro akutuan eztanda egiten dutela dirudiena. Hasiera horretatik aurrera, mugimendu guztiak asaldatuak dira, aztoratuak, eta eskakizun handikoak dira orkestrarentzat. Garapenaren hasierari erreparatu behar zaio, pasarte harrigarri bat oharkabean pasa ez dakigun. Pasarte bikain horretan, bat-batean, orkestra osoak tarte modulatzaile bat joko du batera, jauzi latzak eta bat-bateko isiluneak tartekaturik, dirudienez, molde klasiko neurritsutik izugarri aldentzen dena (bitxia bada ere, eskalako nota guztietatik igarotzen da, sol notatik izan ezik: tonika). Noraino eramango gintuzkeen Mozarten talentuak, beste urte batzuetan bizirik egon izan balitz? Nolakoa izango zatekeen Mozarten sinfonia bat Beethovenen Eroica sinfoniaren ostean idatzita?

Esan behar da Mozarten monumentu horrekin amaitzen dela kontzertua, entzule guztientzat egokia den musika-festa. Gozatu saioaz.

Iñaki Moreno Navarro

Asier Polo

Biolontxeloa

Kritika espezializatuak bere belaunaldiko biolontxelo-jotzaile garrantzitsuenetakotzat jotzen du Asier Polo; bakarlari gisa aritu da nazioarteko orkestra esanguratsu batzuetan: Philharmonia Orchestra, London Symphony Orchestra, Danish National Symphony Orchestra, Orchestra Sinfonica Nazionalle della RAI, Dresdner Philharmonie, Orchestre de Paris, BBC Philharmonic, Bergen Filharmoniske Orkester, Israel Philharmonic Orchestra, Berliner Symphoniker, Mexikoko Orkestra Nazionala, Sao Pauloko Orkestra Sinfonikoa, Louisiana Philharmonic, Buffalo Philharmonic Orchestra, Malaysian Philharmonic Orchestra, Espainiako Orkestra Nazionala edo Basel Symphony Orchestra, sona handiko batuta batzuek zuzenduta, hala nola, John Axelrod, Pinchas Steinberg, Christian Badea, Rafael Frühbeck de Burgos, Claus Peter Flor, Carlos Miguel Prieto, Günther Herbig, Juanjo Mena, Antoni Wit edo Anne Manson.

Musika-jaialdi garrantzitsuetan parte hartzera gonbidatu dute, hala nola SchleswigHolstein, Nantes, Ohrid, Biennale di Venezia, Erroma, Lisboa, Gstaad Menuhin Festival, Morelia, Granada edo Donostiako Musika Hamabostaldietara.

Eszenatokian, batera jo du artista handiekin, besteak beste, Silvia Marcovici, Nicolas Chumachenco, Sol Gabetta, Maxim Rysanov, Isabelle van Keulen, Josep Colom, Eldar Nebolsin, Gérard Caussé, Janácek laukotea, Casals laukotea edo Alfredo Kraus tenore handia. Azkenak, ibilbidearen azken urteetan, bakarlari gisa aritzera gonbidatu zuen bere errezitaldietan, Maggio Fiorentinon, Covent Gardenen, Royal Opera Housen, Züricheko Tonhallen ta Vienako Musikverein aretoan, besteak beste.

Gaur egungo musikarekin duen konpromisoa nabarmendu behar da, batez ere bere herrialdeko musikarekin. Lan berrien sustatzailea dela, konpositore batzuek, hala nola Gabriel Erkorekak, Jesús Torresek, Luis de Pablok, Jesús Villa-Rojok, Fernando Velázquezek eta Antón García Abrilek biolontxelorako kontzertuak eskaini dizkiote. Musika berria eta literatura klasikoko errepertorio handia uztartzen jakin izan du, Bachen Suite-etatik hasita musika garaikideraino (Henri Dutilleux, Cristobal Halffter, Sofia Gubaidulina) kontzertu klasiko eta erromantiko handiak ere joz.

Biolontxelorako espainiar sorkuntzaren alderdi garrantzitsuenak (José María Usandizaga, Joaquín Rodrigo, Francisco Escudero, Tomás Marco, Carmelo Bernaola, Jesús Rueda…) jasotzen dituzten 19 lan diskografikotan jasota dago Poloren ibilbidea, Naxos, Claves, RTVE, Verso, Marco Polo eta IBS Classical etxeetarako garbatuak. Era berean, aipatzekoa da Sofia Gubaidulina konpositoreari eskainitako CDa (Et ‘cetera Records) Gramophon Editor’ s Choice Award aitortzeko hautatu izana eta Cristobal Halffter konpositoreari eskainitako Ecos y sombras DVDan parte hartu izana, Espainiako Orkestra Nazionalarekin batera, biolontxelorako 2. kontzertua (KP Music) interpretatuz.

Grabazio berrienen artean ―IBS Classical etxerakoak―, Rachmaninov eta César Francken biolontxelo eta pianorako sonatak ditugu, Marta Zabaleta piano-jotzailearekin batera, eta Johannes Brahmsenak, Eldar Nebolsin piano-jotzailearekin batera. Horiei Vivaldi, Boccherini eta Haydnen biolontxelorako kontzertuak gehitu behar zaizkie, Sevillako Orkestra Barrokoarekin eta Andrés Gabettarekin batera, baita azken lana ere: J.S. Bachen biolontxelorako sei Suiteak.

Espainiako Orkestra Nazionalarekin batera eta Juanjo Mena maisuaren zuzendaritzapean Joaquín Rodrigoren biolontxelorako bi kontzertuak ―Concierto como un Divertimento eta Concierto in modo Galante― grabatu ditu, bai eta biolontxelo eta orkestrarako 2. kontzertua ere, op. 50 (1980), Alberto Ginasterarena.

Asier Polok Bilbon, Madrilen, Kolonian eta Basilean ikasi zuen E. Pascu, M. Kliegel eta I. Monighetti maisuen eskutik. Gainera, J. Starker, N. Gutman edo M. Rostropovichen aholku jakintsuak jaso zituen hainbat maisu-eskolatan. Gazte-gaztetik hasi zen nabarmentzen, Espainiako Musikari Gazteen Lehiaketa Nazionalean biolontxelo eta ganbera-musikako lehen saria eskuratu zuenean.

Sari ugari jaso ditu Asier Polok bere ibilbidean, besteak beste, Espainiako Irrati Nazionalaren Ojo Crítico saria (2002), Musika Interpretazioaren CEOE Fundazioaren Saria (2004) eta Espainiako Kultura eta Kirol Ministerioaren Musika Sari Nazionala (2019). 2009an, «Bilboko ospetsua» donaria eman zioten jaioterrian.

Epaimahaikide izan ohi da Estatuko eta nazioarteko biolontxelo-lehiaketetan: Dotzauer Wettbewerb (Alemania), Carlos Prieto lehiaketa (Mexiko), B. Mazzacurati Competition (Italia), Manhattan International Music Competition (NewYork), besteak beste, eta maisu-eskolak ematen ditu hainbat herrialdetan: Alemania, Herbehereak, Italia, Mexiko, Venezuela, Brasil…

Asier Polok Francesco Rugieri biolontxelo bat (Cremona, 1689) jotzen du, Banco Santander Fundazioak lagata.


Carlos Mena

Zuzendaria

Gasteizen jaio eta Basileako (Suitza) Schola Cantorum Basiliensis (SCB) ospetsuan ikasi zuen, R. Levitt eta R. Jacobs maisuen eskutik. Artista egoiliarra izan da Bruselako Beaux Arts-en, CNDMn, eta egoitzako zuzendaria 19/20 denboraldian, Granada Hiriko Orkestran.

Bakarlari gisa, Michel Corboz, Paul Goodwin, Mark Minkowsky, Rafael Frühbeck de Burgos, Ottavio Dantone, Juanjo Mena, Gustav Leonhardt, Christoph Coin, Ivor Bolton, Jesús López Cobos edo Andrea Marcon zuzendarien aginduetara kantatu du, eta horri esker, munduko bazter guztietako jaialdi eta aretoetan abestu du, hala nola ondokoetan: Vienako Musikverein eta Konzerthaus, Palais de Beaux Arts (Brusela), Grosses Festspielehaus (Salzburgo), Berlingo Philarmonie, Tokioko Suntory Hall eta City Opera Hall, Osaka Shympony Hall, Detroit hiriko Fisher Hall, Los Angelesko Zipper Hall eta Schönberg Hall, New Yorkeko METeko Alice Tully Hall, Washingtongo Kennedy Center, Sidney Opera House, Melbourneko Concert Hall, Arte Ederren Jauregia (Mexiko) eta Colón Antzokia (Buenos Aires).

Operaren esparruan, Bruselako Théâtre Royal de la Monnaie antzokian egin zuen debuta, E. Cavalieriren La Rappresentazion lana abestuta; kritikaren eta publikoaren laudorioak jaso zituen, G.F. Händelen Radamistorekin, Salzburgoko Felsenreitshule aretoan, Haselboeckek zuzenduta. Speranza de L’Orfeo kantatu du Innsbruck Festwoche eta Berlingo Staatsoper aretoetan, Jacobs/Koskyk gidatuta; Händelen Il Trionfo del Tempo e del Disinganno Salzburger Pfingstenfestival jaialdian eta J. Cageren Europera 5, Flandriako jaialdian. Londresko Barbican Center aretoan, Mozarten Ascanio in Alba kantatu zuen, F. Biondik zuzendutako Europa Galant taldearekin, B. Brittenen A Midsummer Night’s Dream lanaren Oberon (Marin/Pizzi), Sanchez-Verdúren El viaje a Simorgh filmeko El/La Seminarista, López Cobosekin Errege Antzokian (Madril), Brittenen Death in Venice lanaren Apollo (Weigle/Decker) Gran Teatre del Liceun, Pasión según San Juan (Pierlot/Bieito) Bilboko Arriaga Antzokian.

Zuzendaritzan, abeslari ikasketak egin aurretik, Manel Cabero, Pierre Cao, Laszlo Heltay eta Erik Ericsson maisuekin trebatu zen.

Lux Orphei ganbera-taldearen sortzaile eta zuzendaria da, eta harekin ganbera-errepertorio barrokoaren errezitaldiak eskaini ditu Europako hainbat agertokitan. 2009an, Capilla Santa Maria taldea sortu eta gidatzen du, era artistiko eta musikalean. Talde horrekin, konpositore garrantzitsuen lanak interpretatu ditu, Erdi Arotik (Perotin, Leonin, Machaut) Barrokora arte (Dixit Dominus eta Resurrezione, Händelena, Pergolesiren Stabat Mater, Domenico Scarlattiren kontzertu instrumentalak, Caldararen Maddalena ai piedi di Cristo, Purcellen Funeral Sentences) Errenazimentua ere jorratuta (Victoria, Morales, Des Prez, Lassus, eta abarren lanak), estatuko eta nazioarteko agertokietan arrakasta handia lortuz.

Mozart, Händel, Gluck, Pergolesi, Arriaga, Kodaly, Vaughn-Williams, Debussy, Poulenc, Ravel eta Iglesiasen obrak zuzendu ditu hainbat orkestrarekin, hala nola Portugalgo Sinfonikoarekin, Asturiasko Printzerriko Orkestrarekin, Galiziako Sinfonikoarekin, Nafarroako Sinfonikoarekin, Granada Hiriko Orkestrarekin, Kordoba Hiriko Orkestrarekin, RTVEko Abesbatza eta Orkestrarekin, Bilboko Orkestra Sinfonikoarekin, Kataluniako Orkestra Barrokoarekin, La Cetra Barockorchester Basel…

Galiziako Orkestra Sinfonikoaren Abesbatzen zuzendari artistikoa eta Asturiasko Printzesa Fundazioaren Arteen Sariaren Epaimahaiko kidea izan da. Gaur egun, Carlos Mena kantu historikoko irakaslea da Schola Cantorum Basiliensisen eta CajaCanarias Fundazioaren «Antzinako Musika» zikloaren zuzendari artistikoa da.

Gertakarien egutegia

Al
As
Az
Og
Or
La
Ig

Erlazionatutako ekitaldiak

Denboraldia 2026-2027
20
Aza
2026
>Ganbera kontzertua

Ganbera kontzertua

Lekua: Sestao Musika Eskola

W.A. Mozart: Cuarteto para piano No. 1 en Sol menor K.478
G. Fauré: Cuarteto para piano No. 1 en Do menor Op. 15

BOS Laukotea eta pianoa

Julen Ramos, pianoa
Samuel García, biolina
Juan Cuenca, biola
Ignacio Araque, biolontxeloa

Gehiago ikusi
21 - 24 - 27 - 30
Aza
2026
>Il barbiere di Siviglia

Il barbiere di Siviglia

Lekua: Euskalduna Bilbao

Rossiniren operarik famatuenetakoa, Il barbiere di Siviglia, erritmoz eta asmamenez jositako komedia da, non Fígaro zuhurrak mila endredo antolatzen dituen Almaviva kondeari Rosina konkistatzen laguntzeko. Opera freskoa, umore- eta maltzurkeria-erakustaldi bikaina da.

Información y entradas

Gehiago ikusi
Denboraldia 2026-2027
03 - 04
Abe
2026
>Konpositoreak eta organo-joleak

Konpositoreak eta organo-joleak

Lekua: Euskalduna Jauregia Bilbao

Wolfgang Amadeus Mozart
sonata organo eta orkestrarako Do Maiorrean K. 336


18. kontzertua piano eta orkestrarako Si bemol Maiorrean K. 456


César Franck
Pièce héroïque

Sinfonia re minorrean

Curtis Phill Hsu, pianoa
Mikel Ansola, organoa
Chloé van Soeterstède, zuzendaria
Mozartek eta Franckek jenio sortzaileak izatea partekatzeaz gain, biak ere organo-jole bikainak izan ziren.

Euskaldunako organo handia preludio gisa entzungo dugu kontzertuaren bi ataletan, hau da, Mozarten 18. kontzertua pianorako zoragarriaren aurretik (Curtis Phill Hsu-ren esku), eta César Francken sinfonia monumentala eta organistikoa re minorrean (bere idazkeran) baino lehen.
Informazioa eta sarrerak
Denboraldia 2026-2027
14
Abe
2026
>Bakarlari handiak errezitaldian: Claire Huangci

Bakarlari handiak errezitaldian: Claire Huangci

Lekua: Euskalduna Jauregia Bilbao

Frederic Chopin, Fanny Mendelssohn, Florence Price & George Gershwin
Informazioa eta sarrerak