EGITARAUARI BURUZKO OHARRAK

Voce e passione Tu ch’hai le penne, amore (1614) argitaratu zenetik San Remoko Jaialdian Nel blu dipinto di blu (1958) aurkeztu zen arte igarotako hirurehun eta berrogeitik gora urteekin bat dator errezital hau, eta aldi hori laurehun urtetara arte ere zabaldu, hedatu eta luzatu daiteke, bere eragin-arloak kontuan hartuz gero. Hasteko, Tu ch’hai le penne, amore Giulio Cacciniren Le nuove musiche monodien bilduma zoragarrikoa dela esan beharra dago; bertan, bakarlarientzako ahots-musikaren irismenaren laburpena egiten da, XVII. mendean madrigal, aria estrofiko eta kanzoneta moduan ugaritzen hasi zirela kontuan hartuta. Gogoan izan beharra dago garai horretan pieza horietako entzuleak operakoak baino ugariagoak zirela, eta Caccinik ere bere bizitzako lehenengo urratsetan landu zituela genero independente moduan. Hasierako bultzada horien erronka zenbait hamarkada geroago hartu zuen bere gain Alessandro Scarlattik, eta, bere lan-ibilbide luzeko une gorenean, hirurogeita hamar inguru melodrama sortu zituen. Bere ekarpen nagusien artean, musikaren eta hitzaren arteko harreman berria sortu zuela nabarmendu beharra dago, eta ariari eduki dramatiko berriak eskaintzeko gai zela. Horretarako, ahotsaren atala atal instrumentalaren gainetik zegoen erabat ia-ia, hasieran ia-ia hutsaren hurrengoa bazen ere. Se florindo e fedele Continiren libretopean 1698an Napolin estreinatutako La donna ancora è fedele operaren osagaia da. Scarlattiren inguruan zeuden zenbait musikagilek musika italiarrak munduari eskaini ahal ziona zimendatu, sendotu eta beste herrialde batzuetara eraman zuten. 1715ean, Antonio Caldara Vienako gorte inperialeko kaperako zuzendariorde izendatu zuten, eta hogei urte baino gehiago eman zituen bertan, herrikideen estimuari eta lerari esker. Bere lan ugarien artean, ehun bat opera eta hainbat oratoria daude, eta, hortaz, ospe handia izan zuen XVIII. mende osoan. La constanza in amor vince l’inganno laneko Selve amiche cantabile adierazpidearen erakusgarri da, eta Austriako hirira joan baino hilabete batzuk lehenago landu zuen. Musika italiarraren Erdialdeko Europako hiriburu moduan Vienak ospe handia zeukanez, Vivaldi bezalako musikagile handi bat ere joan zen bertara, Venezian argi-itzalez betetako bizitza luzea bizi ondoren. Bertan, hain zuzen ere, ehunka eta ehunka lan instrumental sortu zituen, eta, batez ere, enkargu pribatuen, era guztietako argitalpenen eta Ospedale della Pietàn zituen neska ikasleen artean banatu zituen. Operak bere ospea areagotu zezakeela jakinda, hogeita hamabost urte zituela lehenengo urratsa eman zuen generoan, 1713an Vicenzan estreinatutako Ottone in Villa lanaren eskutik. Bere zenbait ariatan, Gelosia, tu già rendi l’alma mia arian, esaterako, ahots-lerroetara eraman zituen musika instrumentaleko egiturak. Hartara, oso pasarte azkarrak, kontraste bizkor-bizkorrak, benetako nota-mendebalak eta erritmo ezin biziagoak erabili zituen, Vivaldiren soinua galdu gabe bere garaiko soinua eskaintzen zuen birtuosismoa azaltzeko. Hainbat ahots-lan garrantzitsu sortu arren, Alessandroren semea zen Domenico Scarlattik bere legendari eutsi zion klabizenbalorako egin zituen sonaten bilduma bikain bezain oparoagatik (bostehun pieza baino gehiago). Izan ere, sortu zireneko garaian txertatu ziren iristear zegoen klasizismo musikalaren aitzindari moduan. K 380 sonata mi maiorrean ezagunenetakoa da, eta, bere doinu dotore bezain noblean, Espainiako musika tradizionalaren erresonantziak azaltzen dira bigarren planoan, danbor-arrada eta kriskitin-efektu moduan. Ez da harritzekoa Haendel bera izatea berrikuspen labur honetan azaltzen den lehenengo musikagile ez-italiarra, oso goizetik ondotxo ulertu baitzuen musika italiarrak zuzenean bat egiten zuela sorterri zeukan Alemaniako eta bere garaipen handiak ezagutu zituen Ingalaterrako entzuleen artean nagusi ziren gustuekin. Italian zegoela, 1706tik 1710era, lehenengo harremana izan zuen oratorio italiarrarekin, eta bi lan egin zituen arlo horretan (Il trionfo del tempo e del disinganno eta La Resurrezione). Lan horien hasierako bizitza zaila izan zen, eta ez zituzten laster batean aitortu. Nolanahi ere, Il triunfo laneko arietako bat den Lascia la spina, gero Rinaldo operan Lascia ch’io pianga izan zena, oraindik ere ezin ospetsuagoa da urteen joan-etorrian, bere adierazpen zaurgarri bezain finagatik. Nicola Porporaren alternatiba ere operaren esparruan garatu zen, eta Haendelen lehiakidea izan zen, biak aldi berean Londreseko lehenengo musikagileak izan zirenean. 1723an, Ingalaterrako hiriburura joan baino hamarkada bat lehenago, Adelaide opera sortu zuen Erromako aratusteetarako, Farinellik paper nagusian estreinatu zuen eta Nobil onda bertako “di tempesta” ariaren adibide paregabea da. Beti bezala, Mozart agertu zen inguruko guztia atontzeko, ereduak hautsi gabe berritzeko, eta, azkenik, ondoren zetozen musikagileentzako bidea urratzeko. Pianorako musikaren arloan, musika-tresnaren garapenean izandako ekarpena nabarmendu beharra dago, eta, garapen horretan, K. 397 fantasia re minorrean nagusi da erabat, noiz konposatu zen (1782) eta barruan nolako bidegurutze estilistikoa proposatzen duen kontuan hartuta. Operaren munduan, forma instrumentalen ezohiko menderakuntzatik barruratzen da, eta sortzen duen ekintza-musika berriak tximista balitz bezala zeharkatzen ditu bertako istorioetan taupadaka dabiltzan maitasun eta gizarte-arloko tentsioak. 1791n, bere bizitzako azken egunean, kolpe batez (eta presio handien eraginpean) konposatu zuen La clemenza di Tito, hau da, denboran gelditu den lana, bere garaiko espiritutik urrun, formetan zein muinean atzera begira eta Parto, ma tu ben mio arian agerikoak diren iaiotasun-txinpartez beteta. Oro har, hain zuzen ere, opera serioaren tradizioaren gailurra eta berrikuspena da, ordura arte nola ulertzen zuten kontuan hartuta. Mozarten ostean, opera italiarra musikagile belcantisten esku onetan geratu zen, eta, XIX. mendeko bigarren zatian, nagusi izan ziren inguruan matxinada lar eduki gabe. Rossini jarraitzaile zintzoena izan zen, baina laster erretiratu zenez, zenbait urtetan Belliniren eta Donizettiren esku egon zen boterea. Biak oso trebeak ziren konponsiziorako: lehenengoa, melodiako erabateko maisu moduan; eta, bigarrena, dramarako gaitasun eta aparteko ugalkortasunagatik, benetan industrialak ziren kopuruetan sortzen zuelako musika: hiru bat hamarkadatan banatutako hirurogeita hamar antzezlan baino gehiago. Hirurak operako musikagile moduan nabarmendu ziren arren, abestien mundua ere bazuten gustuko, eta, bertan, eskala txikian metatzen zituzten euren estiloak eratzen zituzten zenbait elementu: Belliniren giro malenkoniatsua nahiz bizitasun melodikoa (Vaga luna) eta Rossiniren (Or che di fiori adorno, La danza) nahiz Donizettiren (Me voglio fa na casa) grazia, freskotasuna eta umore-sena. Verdi hil ondoren, Puccini tradizioaren oinordekoa izan zen, eta bere eskuek gehienezko ondorioetara eraman zuten tradizio hori, bere operetan garaiko entzuleen eskariekin oso ondo bat zetozen emozioa eta errealismo teatrala zirelako nagusi. Gianni Schicchi lanari esker, opera komikoa gorengo uneetako batera heldu zen, O mio babbino caro arian muga guztiak zeharkatu zituen lan ospetsuetako bat sortzean. Abestien kanpoko itxura arinagoa bada ere, horrek ez du esan nahi barruan musikarik ez daramatenik. Hain zuzen ere, programa honetan azaltzen diren miniaturak dira horren adierazgarri, XX. mendeko abesti italiarra girotu zuten koloreak zein ñabardurak aurreratu zituztelako. Tosti, Londresen arrakastatsua zen beste italiar bat, maisu eztabaidaezinetako bat da, A vucchella, Aprile edo Ninna nanna bezain sentiberak eta ezagunak diren piezei esker. Bien bitartean, Donaudyk iraganeko joerari eutsi zion 36 Arie di Stile Anticoren eskutik, eta, haietatik, O del mio amato ben (1915) izan da bizitza independentea lortu duen gutxienetako bat. Aurrerantzean, doinua apurka-apurka arindu zen honakoen eskutik, besteak beste: E. A. Mario, Gambardella, De Curtis eta Modugno. Azken horrek, gainera, urteko abestiaren lehenengo Grammy saria irabazi zuen historia osoan Nel blu dipinto di blu edo Volare izenburuaz ere ezaguna den kantagatik.Herri xumearen arlora jaitsitako abestiak dira, eta, haien estiloa uniformea denez (bakuna, adeitsua, hedakorra), maila eta jatorri guztietako abeslariek izan dute haien inguruko interesa. Izan ere, abesti horien ezin konta ahala bertsio egin dituzte, eta, ondorioz, mundu idealean Caccinik Nuove musiche lanean bildutako lehenengo monodia urrun haiekin lotura zuzena izango zuen izaera intimoa desitxuratu da. Asier Vallejo Ugarte CECILIA BARTOLI Cecilia Bartolik abesten duenean, dena da ezohikoa. Kritikariek metafora berriak bilatzen dituzte, erabili ohi dituzten kalifikatzaileak ez dituztelako nahikoak. Era horretara, idatzi izan dute «haren eztarrian urretxindor-habia bat dago, nonbait» edo «maitasunezko adierazpenak» egin beharko liratekeela, besterik gabe. Ezin da Bartoli fenomenoa hitzetan laburbildu, ezta datuetan edo kopuruetan ere; baina, gutxienez, Ceciliak bere musikarekin mugi dezakeenaren lekuko dira hitzak. Bartoliren audio eta bideo grabazioen –Decca etxeak plazaratuak, modu esklusiboan– 10 milioi kopia baino gehiago saldu ziren. Salmenten estatistikari dagokionez, Cecilia Bartoli da, musika klasikoaren barruan, arrakasta handieneko artista eta gure garaiko abeslari ezagunenetako bat –entzule ororengana iristeko marketin estrategietara jo beharrik gabe–. Cecilia beti izan da jakin-min handikoa, eta beti egon da aurkikuntza berrietara irekia, eta gai jakinen inguruan osatutako proiektu apartekin lortu zuen arrakasta mundu osoan: Vivaldiren albuma, «Italian Arias» (Gluck), Salieri albuma, «Opera Proibita», «Maria», «Sacrificium», «Mission» eta «St. Petersburg» ­–horiekin guztiekin sari ugari lortu ditu; besteak beste, bost Grammy–. Cecilia Bartolik Europa, Amerika, Asia eta Australiako kontzertu-areto nagusietan jardun ohi du, eta azken urteetan areagotu egin ditu antzinako musika-tresnetan espezializatutako talderik onenekin egiten dituen lankidetzak. Baina orkestra sinfoniko handiekin ere kantatzen du, eta, horien artean, aipatzekoak dira Vienako Filarmonikoarekin osatutako programak. 2016an “Les Musiciens du Prince – Monaco” orkestra sortu zen, eta bertako zuzendari artistikoa da Cecilia Bartoli. Orkestra berria antzinako instrumentuen interpretazioan dago espezializatuta, eta Monte-Carloko Operan du oinarria; Monakoko Alberto II.a printzearen eta errege gorentasun Karolina Printzesaren babesa du. 2012an Cecilia Bartoli Salzburgoko Mendekoste Jaialdiaren zuzendari artistiko izendatu zuen, eta orain dela gutxi berritu zuten bere kontratua, 2021. urtera arte. Jaialdi hori eremu ezin hobea bihurtu da bere proiektuetarako, aukera ezin hobea eskaintzen diolako alderdi artistikoa eta kontzeptuala bateratzeko duen gaitasun bereziaz baliatzeko. Salzburgon gauzatzen ditu, halaber, operako abeslari gisa dituen proiektu gehienak: 2013an Normarekin egin zuen debuta, eta hura izan zen, hain zuzen ere, bere karreraren mugarri nagusietako bat. 2016an “West Side Story” produkzio berri bat aurkeztu zen, Gustavo Dudamelen zuzendaritzapean, eta Mariaren papera interpretatu zuen ordukoan Cecilia Bartolik. 2017. urtean Ceciliak bi rol berritan egingo du debuta: Händelen “Ariodante” eta Rossiniren “La Donna del Lago” obretan, hain zuzen ere. New Yorkeko Metropolitan Opera, Londresko Royal Opera Covent Garden, Milango Scala, Municheko Staatsoper, Zuricheko Opernhaus eta Parisko Théâtre des Champs-Elysées dira harrera egin ohi dioten koliseo handiak. Salzburgoko Norma produkzioarekin –urteko produkziorik onenaren saria– bira bat egin zuen Cecilia Bartolik, eta pertsonaia enblematiko horri buruzko bere ikuspegia azaldu zuen Zuricheko Opernhausen 2015ean, Monte-Carlon, Edinburgoko Jaialdian, Parisko Théâtre des Champs-Elyséesen eta Baden-Badengo Jaialdian 2016an. 2017ko otsailean, “la Cenerentola” lanaren estreinaldiaren bigarren mendeurrena ospatzeko, Cecilia Bartolik bira egingo du Europan barrena, Rossiniren maisulan horren bertsio erdi-antzeztuarekin. Erroman jaioa, Ceciliak adierazi ohi du ez zuela inolako planik bere karrerarako: musika egiteko nahia izan zen beti bere motibazioa. Amak, Silvana Bazzonik, erakutsi zion kantua eta hura izan du irakasle bakarra. Daniel Barenboim, Riccardo Muti, Herbert von Karajan eta Nikolaus Harnoncourtek hasieratik beretik bilatu zuten Ceciliaren lankidetza. Cecilia Bartolik izendapen eta sari garrantzitsuak jaso ditu, besteak beste “Cavaliere”, Frantzian “Chevalier de la Légion d’Honneur” eta “Officier des Arts et des Lettres”, eta Espainian Arte Ederretako Domina Kultura Ministerioaren eskutik. Ohorezko kide izendatu dute, hala nola Londresko Royal Academy of Music-en eta Suediako Musika Errege Akademian. 2012an Honoris Causa Doktore izendatu zuten Dublingo University Collegen. 2010ean Léonnie-Sonning saria jaso zuen, 2012an Herbert-von-Karajan saria eta 2016an Polar Prize saria.

IDATZIAK

Italiano Tu ch’ hai le penne, amore, E sai spiegarle a’volo, Deh muovi ratto un volo Fin là dov’è ´l mio core. E se non sai la via Coi miei sospir t’invia. Va, pur: che’l troverai Tra ´l velo e ´l bianco seno O tra ´l dolce sereno De´ luminosi rai, O tra bei nodi d’oro Del mio dolce tesoro. Ma se per mia ventura Del suo tornar dubbioso Mandarlo a me non osa Amor prometti e giura, Che suo fu sempre, e sia Il core e l’alma mia. Euskara Hegoak dituzunez, maitea, Eta badakizunez hegan egiteko zabaltzen, Hasi arin hegan egiten Nire bihotzeraino. Eta ez baduzu bidea ezagutzen, Gida zaitzala nire hasperenak. Abia zaitez, bada, aurkituko duzu-eta Beloaren eta bular zuriaren artean, Haren begi argitsuen Eztitasun baretsuan, Edo nire altxor gozoaren Urrezko ileen artean. Baina menturaz, Itzuleraren zalantza eginez, Ez balitz bidaltzera ausartuko, Maitea, hitz emadazu eta zin egin, Beti izan dituzula zureak, Italiano Se Florindo è fedele io m’innamorerò S’è fedele Florindo m’innamorerò Potrà ben l’arco tendere il faretrato arcier Ch’io mi saprò difendere d’un guardo lusinghier Preghi, pianti e querele, io non ascolterò Ma se sarà fedele io m’innamorerò Se Florindo è fedele io m’innamorerò Euskara Florindo leiala bada, maiteminduko naiz. Arkulariak arkua zabaldu ahalko du bere buirakarekin. Jakingo dut neure burua begirada losintxaritik babesten. Erreguak, negarrak eta kexuak ez ditut entzungo, Baina leiala balitz, maiteminduko nintzateke, Florindo leiala bada, maiteminduko naiz. Italiano Selve amiche, ombrose piante, Fido albergo del mio core, Chiede a voi quest’alma amante Qualche pace al suo dolore. Euskara Oihan adiskideak, landare goibelak, nire bihotzaren ostatu leiala, arima maitale honek eskatzen dizue bake pixka bat bere oinazearentzat. Italiano Gelosia, Tu già rendi l’alma mia Dell´inferno assai peggior. Ma se pria La vendetta io non farò, Non m’uccidere, no, no, Mio crudele aspro dolor. Euskara Zeloak, Nire arima bihurtu duzue Infernua baino gauza okerragoa. Baina lehenik nik ez badut Mendeku hartzen, Ez nazazu hil, ez, ez, Nire oinaze krudel eta basatia. Italiano Lascia la spina, cogli la rosa; tu vai cercando il tuo dolor. Canuta brina per mano ascosa, giungerà quando noi crede il cor. Lascia la spina, ecc. Euskara Utzi arantza, hartu arrosa; bila zabiltza zure oinazea. Antzigar zuria eskuaz ezkutatua, iritsiko da zure bihotzak espero ez duenean. Utzi arantza, ecc. Italiano Nobil onda, Chiara figlia d’alto monte, Più ch’è stretta e prigioniera, Più gioconda scherza in fonte, Più leggiera all’aure va. Tal quest’alma, Più che oppressa dalla sorte, Spiegherà più in alto il volo E la palma d’esser forte Dal suo duolo acquisterà. Euskara Olatu zintzoa, mendi garai baten alaba argia, zenbat eta estutuago eta mendekoago, orduan eta alaiago jolasten da iturrian, orduan eta arinago doa airerantz. Hala, arima hau, zenbat eta gehiago estutu patuak, orduan eta gorago aireratuko da eta oinazeak emango dio indartsu izatearen garaipena. Italiano Parto, ma tu ben mio, Meco ritorna in pace; Saro qual piu ti piace; Quel che vorrai fato. Guardami, e tutto oblio, E a vendicarti io volo; A questo sguardo dolo Da me si pensera. Ah qual poter, oh Dei! Donaste alla belta. Euskara Banoa, baina zu, nire ondare hori, Itzuli nirekin bakean; Zuk nahi duzuna izango naiz; Zuk nahi duzuna egingo dut. Begira iezadazu, eta ahaztuko dut dena, Hegan joango naiz zu mendekatzera; Zure begiradak baino ez du Nire pentsamendua bereganatuko. Ai, jainko horiek, nolako ahalmena Italiano Or che di fiori adorno sorride il colle, il prato, e dolce cosa intorno girsene a passeggiar. Placidi ovunque spirano soavi zeffiretti, s’odono gli augelletti fra i rami a gorgheggiar. Euskara Orain, lorez apaindurik Irribarretsu daudela muino eta zelaiak Zein atsegina den Inguruan paseatzea! Ezti eta gozo Dabil haizea, Eta adarretan dabiltza Txioka txoritxoak. Italiano Vaga luna che inargenti queste rive e questi fiori ed inspiri agli elementi il linguaggio dell’amor; testimonio or sei tu sola del mio fervido desir, ed a lei che m’innamora conta i palpiti e i sospir. Dille pur che lontananza il mio duol non può lenir, che se nutro una speranza, ella è sol nell’avvenir. Dille pur che giorno e sera conto l’ore del color, che una speme lusinghiera mi conforta nell’amor. Euskara Ilargi ederra, zilarrez Margotzen dituzu ur-bazter hau eta lore hauek, Eta elementuei inspiratzen diezu Maitasunaren hizkuntza; Zu zara, orain, nire desira kartsuaren lekuko bakarra, Hitz egin nire maiteari Nire bihozkada eta hasperenei buruz. Esaiozu urruntasunak ezin duela Nire sufrimendua arindu, Harengan jartzen dudala Nire geroko itxaropena. Esaiozu ematen ditudala eguna eta gaua Nire oinaze-orduak kontatuz, Etorkizuneko itxaropen batek baino Ez nau nire maitasunean lasaitzen. Italiano Me voglio fa ‘na casa miez’ ‘o mare fravecata de penne de pavune, Tralla la le la, tra la la la. D’oro e d’argiento li scaline fare e de prete preziuse li barcune, Tralla la le la, tra la la la. Quanno Nennella mia se va a afacciare ognuno dice mò sponta lu sole, Tralla la le la, tra la la la. Euskara Etxe bat nahi dut itsasoaren erdian Paumaren lumaz egina, Trala la le la, tra la la la. Urre eta zilarrez eginak eskailerak, Eta harribitxiz balkoia, Trala la le la, tra la la la. Nire Nennella irteten denean Eguzkia irten dela diote denek, Trala la le la, tra la la la. Italiano Già la luna è in mezzo al mare, mamma mia si salterà! L’ora è bella per danzare chi è in amor non mancherà. Gia la luna e in mezzo al mare, mamma mia, si salterà! Presto in danza a tondo a tondo, donne mie venite quà, un garzon bello e giocondo a ciascuna toccherà. Finchè in ciel brilla una stella e la luna splenderà. Il più bel con la più bella tutta notte danzerà. Mamma mia, mamma mia, già la luna è in mezzo al mare, mamma mia, mamma mia, mamma mia si salterà. Frinche, frinche, mamma mia, si salterà. Salta, salta, gira, gira, ogni coppia a cerchio va; già s’avanza si ritira e all’assalto tornerà. Serra, serra colla bionda collabruna va quà e là, colla rossa và a seconda colla smorta fermo sta. Viva il ballo a tondo a tondo sono un re, sono un Bascià, è il più bel piacer del mondo la più cara voluttà. Mamma mia, mamma mia, già la luna è in mezzo al mare, mamma mia, mamma mia, mamma mia si salterà. Frinche, frinche, mamma mia, si salterà. Euskara Ilargia itsasoaren erdian dago jada, Ama maitea, egin dezagun jauzi! Ordu ona da dantzan egiteko, Maitatzen duenak ez du huts egingo. Ilargia itsasoaren erdian dago jada, Ama maitea, egin dezagun jauzi! Bizkor, egin dezagun dantza korroan, Emakumeak, zatozte hona! Gizon eder eta jostalari bana Egokituko zaizue. Zeruan izarrak dardara Eta Ilargiak distira egiten dutenean, Ederrenak ederrenarekin Dantzatuko du gau osoan. Ama nirea, ama nirea, Ilargia itsasoaren erdian dago jada, Ama nirea, ama nirea, Ama maitea, egin dezagun jauzi! Bizkor, bizkor, Ama maitea, egin dezagun jauzi! Jauzi, jauzi, jira, jira, Bikote guztiak korroan Batean aurrera, bestean atzera, Eta oldarrean jiratuko da. Arrimatu zaitez horailarengana, Beltzaranarekin joan hemendik hara, Jarraitu ilegorriarekin gero, Egon geldi zurbilarekin. Gora dantza, denak korroan, errege bat naiz, pasha bat naiz, munduko plazerik handiena gozamen atseginena. Ama maitea, ama maitea, Ilargia itsasoaren erdian dago jada Ama maitea, ama maitea, Ama maitea, egin dezagun jauzi! Bizkor, bizkor, Italiano E l’uccellino canta sulla fronda: Dormi tranquillo, boccuccia d’amore; Piegala giù quella testina bionda, Della tua mamma posala sul cuore. E l’uccellino canta su quel ramo, Tante cosine belle imparerai, Ma se vorrai conoscer quant’io t’amo, Nessuno al mondo potrà dirlo mai! E l’uccellino canta al ciel sereno: Dorme tesoro mio qui sul mio seno. Euskara Eta txoritxoak zuhaitzean abesten du: egin lo lasai, aho maitekorra; Makurtu buru horail hori, Eta jarri zure amaren bihotzean. Eta txoritxoak adar horretan abesten du: Horrenbeste gauza eder ikasiko dituzu, Baina zenbat maite zaitudan jakin nahi baduzu, Ez dizu munduan inork esango! Eta txoritxoak zeru bareari abesten dio: Egin lo, nire altxorra, nire bularraren gainean. Italiano I pioppi, curvati dal vento, Rimugghiano in lungo filare. Dal buio, tra il sonno, li sento E sogno la voce del mar. E sogno la voce profonda Dai placidi ritmi possenti; Mi guardan, specchiate dall’onda, Le stelle nel cielo fulgenti. Ma il vento più forte tempesta, De’ pioppi nel lungo filare, Dal sonno giocondo mi desta. Lontana è la voce del mar! Euskara Makalak, haizeak okertuak, Orroka, ilara luzean. Ilunpetan lo nagoela, entzuten ditut Eta itsasoaren ahotsarekin egiten dut amets. Haren ahots sakonarekin egiten dut amets Erritmo bizi eta indartsua du; Izarrak begira ditut, Distiratsu, olatuetan islatuta. Baina haizea indartu egin da Makalen ilara luzean, Eta nire amets gozotik ateratzen nau. Zein urrun dagoen itsasoaren ahotsa! Italiano Casa mia, casa mia Per piccina che tu sia, tu mi sembri una Badia, casa mia! Casa mia, casa mia Per piccina che tu sia, tu mi sembri una Badia, casa mia, casa mia, casa mia! Euskara Etxea nirea, etxea nirea, Bazara ere txiki-txikia, Niretzat zara abadia, etxea nirea! Etxea nirea, etxea nirea, Bazara ere txiki-txikia, Niretzat zara abadia, Etxea nirea, etxea nirea, etxea nirea! Italiano Io non ho l’ali, eppur quando del molo Lancio la prora al mar, Fermi gli alcioni sul potente volo. Si librano a guardar. Io no ho pine, eppur quando i marosi Niun legno osa affrontar, Trepidando, gli squali ardimentosi Mi guardano passar! Simile al mio signor, Mite d’aspetto quanto è forte in cuor, Le fiamme ho anch’io nel petti, Anch’io di spazio, Anch’io di gloria ho smania, Avanti Urania! Euskara Nik ez dut hegorik, baina kaian Nire ontzia itsasora botatzen dudanean, Antxetek utzi egiten diote Hegan egiteari, Eta begira gelditzen dira. Nik ez dut hegalik, baina itsasontziek Ez dietenean olatuei aurre egiten, Dardarka, marrazo ausartak Nire begira gelditzen dira. Nire jaunaren antzera, Itxuraz otzana eta bihotzez indartsua, Sugarrak ditut bularrean, Nik ere nahi dut espazioa, Aintza irrikatzen dut, Aurrera, Urania! Italiano O mio babbino caro, mi piace, è bello, bello, vo’ andare in Porta Rossa a comperar l’anello! Si, si, ci voglio andare! E se l’amassi indarno, andrei sul Ponte Vecchio ma per buttarmi in Arno! Mi struggo e mi tormento, O Dio! Vorrei morir! Babbo, pietà, pietà! Babbo, pietà, pietà! Euskara O, aitatxo maitea, Gustatzen zait, ederra da, ederra. Ate Gorrira joango naiz eraztuna erostera! Bai, bai, hara joan nahi dut! Eta alferrik maitatuko banu, Zubi Zaharrera joango nintzatekeen, Baina nire burua Arno ibaira botatzera! Larritzen naiz, eta penatzen, Jainkoa, hil egin nahiko nuke! Aita, erruki, erruki! Aita, erruki, erruki! Italiano Sì, comm’a nu sciorillo tu tiene na vucchella nu poco pocorillo appassuliatella. Meh, dammillo, dammillo, – è comm’a na rusella – dammillo nu vasillo, dammillo, Cannetella! Dammillo e pigliatillo, nu vaso piccerillo comm’a chesta vucchella, che pare na rusella nu poco pocorillo appassuliatella… Euskara Bai, ahotxoa duzu Loretxo baten antzekoa, Apurtxo bat zimela. Emadazu, emadazu, -arrosatxo baten antzekoa da- emadazu musutxo bat, emadazu, Kandida! Emadazu bat, eta nik emango beste bat, musutxo bat baino ez, ahotxo honen antzekoa arrosatxo baten antzekoa apurtxo bat zimela… Italiano Non senti tu ne l’aria il profumo che spande Primavera? Non senti tu ne l’anima Il suon di nova voce lusinghiera? È l’April! è l’April! è la stagion d’amore! Deh! vieni, o mia gentil, su’ prati’ n fiore! È l’April! è l’April! Il piè trarrai fra mammole, avrai su’l petto rose e cilestrine, e le farfalle candide t’alleggeranno in torno a’l nero crine. È l’April! è l’April! Euskara Ez duzu airean sentitzen udaberriari darion lurruna? Ez duzu ariman sentitzen ahots losintxariaren hotsa? Apirila da, apirila da! Maitasunaren urtaroa Tira, zatoz maitea, Loretan den zelaira! Apirila da, apirila da! Bioletak izango dituzu oinpean, Arrosak eta ezkila-loreak bularrean, Eta tximeleta xumeak jira eta bira zure ile beltzaren inguruan. Apirila da, apirila da! Italiano Ninna nanna, mio figliuolo! Ninna nanna, occhi ridenti! Canta, canta, rusignolo, che il mio bimbo s’addormenti! Fresche rose, gigli aulenti ne la culla è il mio figliuolo Ninna nanna! Le lenzuola son tessute di contento. Oro fino era la spola ed i licci erano argento; e pareva un’istrumento quel telajo, una viola! Benedetto! non c’è duolo pel mio bimbo, non tormento. Ninna nanna! il suo lenzuolo è tessuto di contento. Ninna nanna! il lume è spento, ma riluce il mio figliuolo. Ninna nanna, ninna nanna… Euskara Egin lo, umetxo, Egin lo, begi alaikoa. Kantatu, kantatu, urretxindorra, nire txikitxoak egin dezan lo. Arrosa freskoak, lirio urrintsuak, Sehaskan dago nire umetxoa. Egin lo, maindirea pozez egina dago, eta urre finez anezka eta zilarrez irazki-haria; ehundegiak musika-tresna ematen zuen, biola bat ematen zuen. Bedeinkatua zu! Ez dago gaitzik nire haurrarentzat, inongo sufrimendurik. Egin lo, maindirea pozez egina dago. Egin lo, argia itzalita dago, baina nire haurtxoak berdin distiratzen du. Egin lo… Italiano O del mio amato ben perduto incanto! Lungi è dagli occhi miei chi m’era gloria e vanto! Or per le mute stanze sempre la cerco e chiamo con pieno il cor di speranza… Ma cerco invan, chiamo invan! E il pianger m’è sì caro, che di pianto sol nutro il cor. Mi sembra, senza lei, triste ogni loco. Notte mi sembra il giorno; mi sembra gelo il foco. Se pur talvolta spero di darmi ad altra cura, sol mi tormenta un pensiero: ma, senza lei, che farò? Mi par così la vita vana cosa senza il mio ben. Euskara O, nire maitearen lilura galdua! Nire begietatik urrun dago, niretzat izan zen aintza eta harrotasuna. Orain, gela hutsetan barrena, beti nago haren bila eta hari deika, itxaropenez beterik bihotza… Baina alferrik nabil bila, alferrik deika, Eta negarra da niretzat hain maitea ezen negarraz baino ez den elikatzen nire bihotza. Bera gabe, tristea iruditzen zait bazter oro. Gaua iruditzen zait eguna; Izotza iruditzen zait sua. Eta noizbait espero badut sendabidea aurkituko dudala, pentsamendu batek atsekabetzen nau: Zer egingo dut, bera gabe? Hain hutsa iruditzen zait bizitza nire maitea onik ez bada. Italiano Partono ‘e bastimente pe’ terre assaje luntane… Càntano a buordo: so napulitane! Càntano pe’ tramente ‘o golfo già scumpare, e’a luna, ‘a miezo ‘o mare, nu poco ‘a Napule lle fa vedè… Santa Lucia! Luntano ‘a te quanta malincunia! Se gira ‘o munno sano, se va a cercà furtuna… ma, quanno sponta ‘a luna, luntano ‘a Napule nun se po’ sta’! Santa Lucia, tu tiene sulo nu poco ‘e mare… ma, cchiù luntana staje, cchiù bella pare… E’ ‘o canto d’ ‘e Ssirene ca tesse ancora ‘e rrezze! Core nun vo’ricchezze: si è nato a Napule, ce vò murì! Santa Lucia! etc. Euskara Abiatzen dira ontziak urruneko lurraldeetara… Eta kantatzen dute ontzian: napolitarra naiz! Kantatzen dute Golkoa desagertzen den bitartean, eta ilargiak, itsas erdian, Napoli pixka bat ikusten uzten dit. Santa Luzia! Zugandik urrun, nolako melankolia! Mundu osoak egiten du bira, aberastasun bila… Baina agertzen denean ilargia, Napolitik urrun ezin da egon. Santa Luzia, zuk duzu itsaso pixka bat, baina zenbat eta urrunago, ederrago ikusten zaitut… Sirenaren kantua da sareak ehuntzen dituena. Bihotzak ez du aberastasunik nahi: Napolin jaio bada, han hil nahi du. Santa Luzia! etab. Italiano Quanno màmmeta t’ha fatta, Vuò sapè comme facette? Pe ‘mpastà sti ccarne belle… Tutto chello che mettette? Ciente rose ‘ncappucciate Dint’ ‘a martola mmiscate: Latte e rrose, rose e latte. Te facette ‘ncopp’ ‘o fatto. Nun c’è bisogno ‘a zingara P’ ‘addivinà, Cuncè, Comme t’ha fatto màmmeta, ‘O ssaccio meglio ‘e te. Euskara Amak egin zintuenean, jakin nahi al duzu nola egin zintuen? Jarri zuen guztia haragi gozo hori egiteko? Ehun arrosa hartu eta almaizean txikitu zituen. Esnea eta arrosak, arrosak eta esnea, eta istant batean egin zintuen. Ez dut ijito bat behar asmatzeko, Kontxita, nola egin zintuen amak. Zuk baino hobeto dakit. Italiano Non una stella brilla in mezzo al cielo La stella mia sei tu sul mio cammino Tu m’accompagni e segui il mio destino Tu sei la vita e la felicità. Dimmi che l’amor tuo non muore E come il sole d’oro non muore mai piu Dimmi che non mi sai ingannare Il sogno mio d’amore per sempre sei tu. Cara, ti voglio tanto bene Non ho nessuno al mondo piu cara di te T’amo, sei tu il mio grande amore La vita del mio cuore sei solo tu. Euskara Ez dago izarrik zeruan diz-diz, Nire bidean zu zara nire izarra. Zuk laguntzen nauzu eta jarraitzen duzu nire patua Zu zara nire bizitza eta nire zoriona. Esadazu zure maitasuna ez dela hilko, Eguzki urre-kolorea inoiz hiltzen ez den bezala, Esadazu ezin nauzula engainatu, Nire maitasun ametsa beti zara zu. Maitea, asko maite zaitut, Ez dut inor gehiago maite. Maite zaitut, zu zara nire maitasun handia, zu zara nire bihotzeko bizitza. Italiano Io nun capisco ‘e vvote che succede… E chello ca se vede nun se crede! Nun se crede! È natu nu criaturo niro niro, e ‘a mamma ‘o chiamma Giro: sissignore, ‘o chiamma Giro! Sch! Giro e vota, seh! Vota e gira, seh! Ca tu’o chiamme Ciccio o ‘Ntuono, ca tu ‘o chiamme Peppe o Giro, chillo, ‘o fatto, è niro, niro, niro, niro comm’ ‘a che! Ha ditto ‘o parulano: “Embè, parlammo: pecché, si raggiunammo, chistu fatto ce ‘o spiegammo! Addò pastine ‘o ggranno, ‘o ggranno cresce: riesce o nun riesce sempre è grano chello ch’esce!” Me’ dillo a mamma, me’! Me’! Dillo pure a me’! Ca tu’o chiamme Ciccio o ‘Ntuono, ca tu ‘o chiamme Peppe o Giro, chillo, ‘o ninno è niro, niro, niro, comm’ ‘a che! Euskara Batzuetan ez dut ulertzen zer gertatzen den… Eta ikusten dudana ezin dut sinetsi. Ume bat jaio da beltza den-dena, eta amak esaten dio Ziba, bai jauna, esaten dio Ziba! E, egin bira, e! Egin bira! Esaiozu Txitxo, esaiozu Andoni, esaiozu Peio, esaiozu Ziba, baina beltz-beltza da den-dena. Zer bezain beltza? Esan du nekazariak: “Ongi, hitz egin dezagun, arrazoitzen badugu, gertatua azalduko dugu! Nik alea erein dudan lekuan alea hazten da, ongi edo gaizki, alea hazten da beti. Esaiozu amari! Esan niri ere! Esaiozu Txitxo, esaiozu Andoni, esaiozu Peio, esaiozu Ziba, baina beltz-beltza da den-dena. Zer bezain beltza? Italiano Penso che un sogno così non ritorni mai più, mi dipingevo le mani e la faccia di blu, poi d’improvviso venivo dal vento rapito, e incominciavo a volare nel cielo infinito. Volare oh oh cantare oh oh oh, nel blu dipinto di blu, felice di stare lassù, e volavo volavo felice più in alto del sole ed ancora più sù, mentre il mondo pian piano spariva laggiù, una musica dolce suonava soltanto per me. Volare oh oh cantare oh oh oh nel blu dipinto di blu felice di stare lassù. Ma tutti i sogni nell’alba svaniscon perché, quando tramonta la luna li porta con se, ma io continuo a sognare negl’occhi tuoi belli, che sono blu come un cielo trapunto di stelle. Volare oh oh cantare oh oh oh, nel blu degl’occhi tuoi blu, felice di stare qua giù, e continuo a volare felice più in alto del sole ed ancora più su, mentre il mondo pian piano scompare negl’occhi tuoi blu, la tua voce è una musica dolce che suona per me. Volare oh oh cantare oh oh oh nel blu degl’occhi tuoi blu, felice di stare qua giù, nel blu degl’occhi tuoi blu, felice di stare qua giù con te. Euskara Pentsatzen dut horrelako amets bat ez dela inoiz itzultzen, eskuak eta aurpegia margotzen nituen urdinez, ondoren, bat-batean, haizeak bahitzen ninduen eta hegan hasten nintzen mugarik gabeko zeruan. Hegan egitea, o, o, abestea, o, o, o, urdinez margotutako urdinean, han goian egoteaz alai, eta hegan egiten nuen alai, eguzkia baino gorago eta are gorago, mundua han behean pixkanaka desagertzen zen bitartean, eta musika goxo batek niretzat bakarrik jotzen zuen. Hegan egitea, o, o, abestea, o, o, o, urdinez margotutako urdinean, han goian egoteaz alai. Baina amets guztiak goizaldean ezabatzen dira, ilargia sartzen denean, berarekin eramaten nau, baina nik amesten jarraitzen dut zure begi ederretan, zerua bezain urdinak izarrez beterik dagoenean. Hegan egitea, o, o, abestea, o, o, o, zure begi urdinen urdinean, hemen behean egoteaz alai, eta alai hegan egiten jarraitzen dut, eguzkia baino gorago eta are gorago, mundua poliki-poliki desagertuz doan bitartean zure begi urdinetan, zure ahotsa niretzat jotzen duen musika goxoa da. Hegan egitea, o, o, abestea, o, o, o, zure begi urdinen urdinean, hemen behean egoteaz alai, zure begi urdinen urdinean, hemen behean egoteaz alai, zurekin.